تیته متال، رمانی به گویش بختیاری که روزگار شاد و ناشاد عشایر را به تصویر می کشد.
” تیتهمَتال ” مقدمه تیته متال گرچه زیستگاهیِ فعلیِ زاگرس، باتوجه به یافتههای باستانشناسی، اگر کهنترین خواستگاه تمدن جهان نباشد، کمتر از آن نیست؛ با تنوع خاص و صفاتِ یگانه خود- که دل بر...
” تیتهمَتال ”
مقدمه تیته متال
گرچه زیستگاهیِ فعلیِ زاگرس، باتوجه به یافتههای باستانشناسی، اگر کهنترین خواستگاه تمدن جهان نباشد، کمتر از آن نیست؛ با تنوع خاص و صفاتِ یگانه خود- که دل بر آن مکان و محیطش نهادهایم، – همراهِ نیروی رمزآلود و شاهکارِ طبیعتِ بسیار بزرگش، از این هستی برخورداراست که به قول مولوی “هر لحظه به شکلی بت عیار برآمد” باشد. این مکان هرچه هست با بخشش و رنج است، بخصوص کوچ آن. همهی زیر و روی این پهنه، همواره مشحون از ساختارِ ذهنیِ نغزِ پُر مغزِ شعر است. بطور مختصر میتوان گفت مکان و طبیعتِ اندیشهبرانگیزِ والای بختیاری، خودِ شعر است اما تا حال، با زبان یا گویش بختیاری، این سازه بزرگ فرهنگی و میراث معنوی که ریشهاش به نوعی همزادِ زاگرس است؛ با ویژگیهای منحصر به فردِ خود، عواطف و احساساتش به صورت شعر بیان میشد و بسی کمتر به نثر. گرچه این بینش از لطافت و حسن آن نکاست؛ اما این زبانِ شاعرانه که در برابرِ برادرِ دیگرشْ نثر و گفتار، نمودی تنومند دارد؛ پذیرش و گنجایش آن را دارد تا با آن از عالم خیال گذشت و تصویرهای واقعی و عینی را با آن نوشت و نشان داد و بیان کرد. گرچه طرز خاصی برای نگارش حروف هر یک از خطوط متداول را نداریم تا تلفظ دقیق کلمات را نگارش کنیم؛ حس وُ حسن آن را بهتر بنمایانیم وَ از آن لذت ببریم، اما آنچه در زبان رسمیِ فارسی جای میگیرد را کمابیش دارا می باشد. گاه کلمهای در این گویش چنان از بار معنایی خاص برخوردار است که به سختی معادل فارسی آن پیدا میشود و در ظرف فارسی به درستی جای نمیگیرد. گویی گفتار نظامی عروضی در چهارمقاله که فرموده: ” هرگاه که معانی متابع الفاظ افتد، سخن دراز شود والمِکثارُ مِهْذارٌ*” (ص۱۳ کلیات چهار مقاله)؛ در زبان بختیاری، لفظ را اگر بخواهیم با مفاهیم فارسی بیان کنیم یا آوانویسی نماییم، هرچند محاسن بسیار دارد؛ شاید شامل زبانزد آخر نقلِ قول نظامی ( المکثار مهذار) پُرگویِ بیهودهگوی شویم و سخن کِشدار شود. از این روی از معادل نویسی فارسی و آوانگاری خودداری نمودم. امیددارم آن دسته از گویشواران مشتاق که گوش و چشمشان کمتر با خط و کلمات گویشی آشناست و تا حدودی واژگان و نحوه زبان گویشی، کهنه و دشوار بنظرشان میرسد، با اعراب گذاری دوچندان که با دیدهی دل انجام دادهام، با سعی و کوشش وافر بتوانند متن را درست بخوانند تا مفهوم آن که بیشتر بر بنمایه فولکلور بختیاری است دریابند. دیرزیوی، شاد زیوی، بهروزی و پیروزیتان آرزویِ من است.
# خُرم سعیدی، شهریار زمستان ۱۴۰۴
*نظامی عروضی سمرقندی،احمد ( ۱۳۲۷) کلیات چهار مقاله، بسعی و اهتمام علامه قزوینی، تهران کتابفروشی اشراقی.
( بُرشی از داستان فراواقع گرایی ” surrealism ” به زبان بختیاری )
” تیته متال ”
اَفتَو، اِی سائَتِ پِنهُونِ آسِمُونْ، روزِ شِلِنگ پَین اِیکِی. عَلَفایِ نُو رَس وُ شُلالی کِه جِلَوِ اَفتو پَهن اَویدِه بیدِن تا عَرق شَو وِ لارسُون بِتَوه، خُمار اَویدنْ وُ رُومِسْتِنْ سَریَک؛ رَنگ وُ ریسُون اِی گُوی مَریضی زَردی گِریدِه. زیتر وِ هَمه بَهمنِ مینِ زَورُون رَش اَوی وُ خَورانِ وِ مَردم اِیرَسُوند کِه ویرسُون وا زَمُونْ بُو وُ وَختْ زِ دَسْسُون نَره. گُمپ گُلا کِه فاش اَویده بی، بلگاسُون ایریسِسْ وُ نُشُون اِی دا مال وا چی هَمیشِه وِ فِرگ بار کِردن سی ایلاق بُو. اَفتَوِ تُور، پا وِ رِکاوِ نُور نادْ سُوار مایُونِ بُور چالِ دَمپَسین اَوی. اَفتَو کِه فِتیلِه نُورِسِ کَشی لَم، مَه جُورِ زَحمِ مین گُردِه مایُونِ شَو وِ دیر دیار بی. وَختی کِه اِینِیَشتی اِیگُوی یَه کَمی هُل چالِه رِیدِنِه سَرِ اِی زَحم تا خُو اَوِه. جا یَه شلاقی هَم سَر تا دیمِ اِی مایُونِ گریده و کَمی وِ چَرمِس وَرداشتِه بی. اِی مایونِ گُوَن، چَن هِزارتا کُره هیرد و تَلُو زائی وِلْسُون کی مین مَرغِلُونِ آسِمون تا بِچَرِن وُ صُو پیشِ زی کِه اَفتَو، اِی دَشِوونِ آسِمون بِزَنه رَم بِکُونِن وُ هَرکِی یَه سُکسیلایی بِگُرُوسِه تا نَگِرن بِکُونِنْ سُون مین قاش وُ گَوِه بِنِن دَرسُون و شکایت صحاوسون بتَی پاسِگا دادِگا بِکُنِن؛ اُوَخْتْ جانداری بیا و تُولِه بِگرِه بِدِه صحاوِ سَوزی وُ یَه چی هَم بِنِنْ مین جِیو جاندار.
کُها کِه بَرف وِ گُلُونْگْ سُون تَوِستِه بی، وِدیر شَوکُلَه نانْ بی واسَر. کَمکَم شَو، کُلَه خُسرَویسِه نا وِ تَکِ سَر وِ همه جا سَر کشی. چِرایَل مال، یَکِیَکی بِلیوِسْتِن بَئْضی وِ حُونَسُون چِرا مُشکی داشتِن. یَه کمی پِه تَونیدِه بیدِنْ کِردِه بیدن مین دَرفی. یَه فُلیتِه پَمْبَههی نادِن بی مینس. پَسینْ اَفتو دَرَو که هُوا تاریک اِیوی دی وا گُوگِرد بِزَنِنْ بِگِرنِنسُون.
یَه نَفَر هَم چِراطُوری ” کُلْماکس ” داشت کِه وِ کُویت اِویرده بیدن سیس، خیلی خیف بی وُ تَیسُون عَزیز وُ اَنتیک بی. همیشه روشنس نیکردن اِیگُودِن خراو ایبُو. اِی نادِنِس مین یَه جِلْتِ چُووی یَه پارچه مَخمل هَم اِینادن دَور وُلاس کِه مین بار وُ وار نَشکَنِه یا طُوریس نَتَکِه. یَه بُطِری نَفت اِیکردِن مینس، پَمپِس اِیزیدن و رُوشِنِس اِیکِینْ. پَمبْزَیدن چراطُوری کار هَرکسی نَبی؛ چینکِه اَر دَسْتِتْ لیش اِیگِریدی، اُسُو تُند طُوریس اِیتَکِسْتْ. کاسِه استیلِ تَئسْ کِه جا نَفت بی چُونُو لِرک اِیزَی کِه عَیسْ هَمه چی مینسْ دیار بی. پِرپِروک وُ پِرتَک هَرچی دَور مال بیدن اِیویدن سَیلِ خَیفیِ اِی چرا. بئضی وختا خُونْ اِیسایدن قَدِس، اِیگُوی وَیدنِه سَر پیر شَفا بِگرن. مَرتامِل اِیبیدن و دی نِیوِریسادن. گاوَختا، چراطورینه اینادِن مین یَه مَجمِه اَو تا پرپروک و پِرتکا کِه اِیسُودِن بُوفتن مین اَو. چِراطُوری نُورس چُنُو بی کِه دُنیای دَور وُلا خُوسِه روشِن اِی کِی، وَختی جِلَوِس اِی وِرستادی، تیت هیجانِه نی دی. اِیگار اِیکردی زِل کُورِ دَسکش هِدی. واسکی واستی سرپا؛ تیات بِوَندی تا یه دَمُون تَرِستِه بُوی بِوینی، اَندی هرچی جِلَوِت بی اِیچُلنیدی سَرسُون حتا اَر پَرزین بی. خُوم چَن وُلا کِه جِلَو چراطُوری وِرستادُم، چارچنگُولی وَستُم سَر چیا تا یَواشیَواش یادْ گِریدُم وا چِه بِکُنُم تا ایجُور وَختا پیش تیامِ بِوینُم.
عشایرون، اِی اِنْسُونایِ وا مَحَبَت؛ جُورِ طَبیئتن با صفا وُ بَفا؛ وا سَر وُ لَباسِ چی خُوسُون سادِه وُ پاک، خُوراک سادهتَر وِ خُوسُون، اَر کُمْسُون چی دَسْسُونْ پَتی بُو، اَما هَرچی کِه وِ زِمیناسُون دِرا خُورِن وِ مَئصُول گا وُ گوسیَل خُوسون اِستفائه کُنِنْ؛ باقیسْ هَم اِدِنْ اُونُو کِه نِدارِنْ. حُونِهیَلِ وِ خُوسُون آسونتَر کِه هَرجا دِلْسُون بِکَشِه پَهْنسُون کُونِنْ وُ بار وُنِنْ وُ دایُم وِ نُور وُ حَرارَتِ اَفْتَو مین زِندئی ساده اِستفاده کُنِنْ. وا بیدُونگی شَو خَوسِنْ. وا صِدا بالِندِه بیار اِبُون. هَمیشِه چی بارون وُ بَرف کِه وِ زِندهی خُو جدا اِبُون تا وِ دیرون فاده بِرَسُوننْ زِندَهی سازی کُنن وُ سُودْ دارن یا چی دِرَهْد، ثِمر وُ سا. اینُو، دَسْسُون وِ دَسِ طَبیئت گِرِه خَوْرْدِه هِد. ایگوی همیشه هیارِ یکدیَن و سَرسَوزی؛ تا خیر رَسون بُون. جُورِ هاچُقی هِدِن کِه هَی دینِ مَعْچُوقْ گَرده. مَعْچُوقِ هُنُو اَو وُ عَلَفِ تازِه هِد کِه سی رَسیدَنْ وِس، وا وِ هِزار دَریا خَطَر وُ خاطِره بِگُدَردِن. مالسُون جُور چَپِه گُلی همیشه غُف کِل یَکْ هِدِن. اَر دیر زِ یَکْبُون چی گُلی کِه پِجمُرده اَوه، وِ دیریِ یَکْ دِق دِلی گِرِسُون.
شایت سی ایما زِندهی اُونو شِرین بُو وُ ” صِدا دُهُل وِ دیر خُوش بُو ” ولی سی خُوسُون هرچند سختیه اما وِس عادت کِردن وُ بَشْخی اِز وِجیدْسُونِه. زِندهی عشایرِ بختیاری طَوری عَجیوْغَریْو هِد کِه وِ خارِجه اِیان سی دیدَن وُ کتاوْ نِوِشْتَن. ککام سیم گُود دوتا پیا وُ یَه زینه، وِ اُو سَرِ دنیا اُویدن وِ گَرمسی وا مال رَهدِن تا ایلاق وُ عیس وُ فیلم گِریدِن. اِسمِ فیلمسُون ناده بیدن ” عَلَفْ ” بُردِن سی اُونُو کِه نیدِن بی، کِتاوِ خاطِره وِ خُوی بَختیاری نِوشْتِن، نَشُون دادن وُ کیف ای کِردِن.
پَسین، هَنی سُوری اَفْتَو نَوَرچیِسْتِه بی؛ آستاره گا وِمال، وِ طِرَفِ اَفْتَودَرَو زَی. گاپُونِ مال، گایَلِ اِویرْدْ ری وِ مالْ. هَمی کِه گایَلِ هیرد وُ تَلُو ِنهِنْگِ حُونِهیَل رسیدن، هَرگایی ری نا طِرَفِ حُونِه صِحاوِس. زِنْگَلْ، گایلی که واسْکِی بِوَنْدِنْ، بَستِنْ. اُونُونی کِه واسْکِی بِدُوشِن، گُوَر وَندِن واسُون؛ اَوسار گُوَرگَلِ بَسِن وِ دَس گا وا غَزْغُونِ گا دُوشی شرو کِرْدِنْ وِ دَودَن. سی یُو کِه گایَل بی دُونگْ واسْتِن، وا نَمِ دِلْ سُرو گادُوشی سیسُون اِیخُونْدِن:
پُوَی پُوَی کِرْدُم گامْ اُوَی
کَسْ سیس نَرَه خُوسْ اُوَی
جُونْ وِ دَس وُ پامْ اُوَی
صدا شیر کِه وا هر فشار اَنگُسْتا کَیوِنُو اِیخَو وِ دَرف مِرسی وا سُروی کِه اِیخُوندِن چُونُو دَسْ اِیدادن وا یک کِه آدَم کَیف اِیکِی. زِنگَل چُنُو وِ نَم دِل بیتانِ سی گا اِیخُوندِن کِه سی بَچْیَلسُون اِیطَور نیخُوندِن.
نِهِنگا بهار بی، سال خُوش. شیر وُ دُو فَت وُ فراوون اَویده بی. دی زِنگل بَساتِ شیروارهِ جَم کِردِن. نِکارا وُ دَرفا اندازهگری تا نِهنگا آخِرِ تَوِسْتُون کِه شیرا کَم اِیبُون، وِ دُوارْتِه شیرواره شُرو ایبُو، تی یَه حُونه دی اَمونت مَئنِن.
وِ شُمی، هَرکِی دَم بیونِس تَشچالَس اِیبِلیوِسْتْ. ایگُوی وِ تَشْچاله قَشَنگتر، میوهای وِجید نداره کِه حُونهواده دَورسْ جَم اِبُون وُ حَلقِه زَنِن، بِگُون وُ بِخَنْدِن، زُل بِزَنِنْ مین تیا یَک یا حتا بیدُونگ بُون.
چرا کِه رُوشِن اَوی. پیایی دَم بُهُون تَشی مین چالِه واکِرده بی، بِلازس بُلَندی آدمی بی. بُونْ زِینس کِی گود دُوَراِی اَوْ کِتِری بال چالِه وَرچیرسْتْ. بِیَو هِزار پِیشِنِه بیار تا اَسباوا چُوی خُورینه دِرارم یَه چُوی راس بِکُنُم بُخُوریم سَرُم وِ صُو تالا کِه چُوی نَخَوردُم دَرد کُنِه. مُو خُو دُودی نیدُم اَما سُوری اَویدُم. قُوریِ چینیِ بَست زَیدَنِه دِروِردن، یَه پُخْتْ چُوی باروتی کِه ری جِلْتِس چَن کَلُمه خارجَکی نوشته بی اما یَه خَطی هَم جُور خَط خُومون داشت نِوِشته بی ” شای کلکته”؛ کِی مینس وُ اَو جُوش گِری سَرِس، نادِس بال چالِه تا دَم بِکشِه. یَه کَم قَند کَلِهِ مَرودَشتی اِوِیرد گُلُو کی نا مین قَندُونی نُرْقِه کِه سَرپُوشِ قَلَمْبُلُوتیِ قَشْنْگِی داشت. اِستکامِ شیشهای کِمَر باریک وا زیر استکامِ چینی شُوشْتْ نا مین سینی وَرْشَو؛ یَکی سی خُوس رِی وُ یَکی سی زینه. مَیل تُون نَکَشا، عَجو چُویی؟! آدَم کَیفُور اِیبی بِنِیَرِه وِس وا اِی رَنگ وُ ری قَشنگی کِه جِلَو تَش وِ خُوس گِریده بی وُ بُو عَرطی کِه بال چاله پِشخ اِیبی.
پیا دُوَر کُچیری داشت کِه تازِه پاپا اِیکِی، رَه وَسْتِ بی وُ مین حُونِه اِی تُورسْتْ. تیاس اِی گُودی دُو سَوزمُئْرِه دَلُو هِدِن زیر سایه بُرگاس. سَر دُوتا گُلُپِسْ یَه رَنگِ صُورتی قَشنگی داشت ایگار کُنی تُپ سیو گُلاویِ.میاس وِ رَنگِ عاسَل کمی رُوشِنتَربیدن؛ کمی جیتِنیده. پا پَتی کارِس وا کار کسی نَبی. پیا، سَر تینِمدِی نِشَسْ وِ دَورِس گُو دُونگُلُوم بیَو تَیم، ری دُوَرُم بِبُوسُم. یَه دِشْلِمه قَندِ کُچیری زَی مین چُوی نا دُهُون دُوَر، نُشُوندِس سَر زُونی؛ دَس کشی وِ مین سَرس و گُو دَشتِوونِ اُو میا کالِتُم کِه اِیگوی اَورِشُمن و نرمن وُ دِلِ آدمِ وا خُوسُون بَرِن. کَمی نازِس کِی، دُوَر هَم چَن کَلُوم کِه تَرِسْتْ حرف بِزَنِه شِرین زَوونی کی سی بَوَس.
بَشْخِ یکم
هَنی اَفتَو میهمُونِ چالِه پُر دیِ شَو بی؛ سُوزِ سَرمایِ دَمِ صُوِ آخِرِ زِمِستُونی که خیلی سَخْتْ گُدْشْتْ، تا مَزگِ اُستخُونْ اِی رَسی. پِیشِ زی که اَفتَو وِ جِلتِ شَهِ شَو دِرا، خُروسِ سُور کِه سَرِ بُهُون جا گِرْ بی، بال زَی؛ بُونگِسْ مین تَنگ پِیتِست تا مال زُوالی رَسی. بُونگِ خرُوسِ مین آبادی، جُورِ ” شَیپُورِ جَنگِ “؛ گَپ وُ کُچیر، کِه اِنگار کار وِ اِنتظارسُون نِشَسه هِد، وا واکِل بِزَنِن دَس بِگِرِن زُونی، سَرِ بُلَندیِ عِشق وُ اُمید واستن، هَرکِی دَس وِ کاری بِساهِه وُ بِرِه دینِ یَه کاری. زِنگَل، اِی سِتینِ حُونوادِه، کِه نِقاوِ سَختیِ روزگاره وِ ریِ قَشنگِ خُوْ دارن وَ اَفتَوِ بی قَیت رَنگ وُ ری خُوسِه وِ اُونُو اِستَیدِه، پا وِ سَختیا پَس نیکشِن. اِی مارُو وُ غَمخوارِ هَمِه، اِیگُوی نافْسُون وا بَردِ غَم بُریده اَویدِه، خَرسسُون سی همه درا. دِلْ سی همه سُوزْنِنْ. ایگُوی اَفتو سی دِلِ هُنُو سَر زِ خَو وَردارِه، زیتر زِ بَقیه تَش واکُنِن و هَویر شِرِشْنِن ، صتا کارِ دی وِسُون آلیده هد.
مِرگلِ زَئمَت کَش، مین هَوایِ گُرگ وُ میش، چاربُونگل، مَصْخُوصَنْ هُنُو کِه عَزیزتَر بیدِن وا تادَستی بَسِه یا دُوْدَس اَویده بیدِن کِه شَو وَر تَرسِ دُز بَستِنسُون وِل کُنِن بِرِن بِچَرِن. شُون کِه سَرخَطِس تا شیرحُشْکْ کُنُون، یَئنی سِه ما بهار کِه تَمُم بییَوه، تَمُم اِبُو، هَر چَند ناخُوشِه، سی یُو کِه تِرِمِز نَبُو وا بِرِه با گَلِه، وا پَریُونس. شَوکُلَه نِه اِنه وِ سَر، پاپِیچانِه بَنده، لاستیکا قَلاتَکی نِه وَرکَشِه پا، چُوقا لِیواسی نِه گُنِه وَر، نیشیتِس زَنِه کِر شال، نِمِدِ کالِ پُوشِه، چُونِه گِره دَس، گَلِنِه وِ قاش کُنِه دَر؛ تُربِه، کِه کَیوِنُو وِ شُمی قَند، چُوی، پالِه شیردُوش، کِتِری ، مَشکُولِ اَو، چَن چَپه نُونِ تیری نابی مینِس اِنه وِ کُول وُ چاربندیسِ مُکَمْ بَندِ جِلَو سینَس، دُوبُرونِ وِ جِلَو گَلِه میشی رُونه. صِدا گُپ وُ گُپِ زَنگِ دُوبُرُونْ چُنو مِین کُه دِر خَوره اِیگُوی کُهانِه اِخُو رُمنِه. گَلِه وا صُدا شُون کِه بُلند اِی گُو ” اَو اَو اَو “جاکَن اَبُو بِرِه سی چرا.
بَرگَلِ مینِ کُلَهبَرِه، بُو دایَلسُون کِه داشتِن دیر اِیبیدن اَشنیدنْ وَستِن وِ لِرلِر کِردن. مِیشگَلِ زائیدهِ دِل نِگَرون، وا لِرشتِ سَر طِرَفِ مال اِیگرنیدن وِ هُمپا بَقبه وَستن وِ رَه. پَرِیُون، سِیَلِ وا کُچکُچو صدا کِی تا دیندا گَلِه رَه بُوفتن. سَگُو سِه وا یَه سَگِ دی قِرقاف کی وُ دینِ پَریُون وا بیمَیلی ره وَس. گَلِه مَیلوَند وا چِرا و آرُوم اَوی. چَنتا میش هَی اِیخَوسِسْتِن وُ اِیوِرستادن. شُون دُونِست وَختِ زائیدنِسُونه. واستا بالا سَرسُون و کُمکِسُون کی تا زائیدن. یَکی مِیشگَل دُوقُلو داشت. لِنگِ جُمِ یَکیسُون دیرتر مار اَوی. بَرِیَلِ نا زیر میش و دانیسُون تا شیر بِگیرِنْ. مَندیر مَند تا لِیوون میشگَل وَست و پائید تا میشگَل لِیوونانه نَخورن. هُونُونه ورداشت نا مین کَرِه چیرِ حُشکِ چینی که هَمُو چُوْ بی وس خُوسُون گاوَختا وَر باد مینِس تَشْ اِی واکِردن تا چُوی ناشتا بِخُورنْ. یَه پالِه مِین تُوربِه دِریرد و پُرتا پُرس شیر دوشی. تَش واکی و وا شیرِ جِکِ مِشْگَلِ تازه زائیده بَردکی راس کی وِ پَریُون گُو پَسین ویرت بُو تا لِوه راس بِکُنم وا نُون بِخُوریم.
گَلِه آرُم گِرِ بی وُ گُوسیلی کِه سیر چَرْدِنبی خَوْسیدن. شُون وُ پَریُون سَر بُلَندی نِشَسِه بیدن تا همه جا واسُون دیار بُو. اُوچُو کِه بیدن ؛ دُو رَدیف گال کندِه بی، وِ پَریُون گُو کُر وِری یَه مُسْتْ پِشگل بیار تا پِشْگِلِ گآل بازی بِکُنیم. شُون ری کِی وا پَریُون وُ وِس گود: رُودم وا ویر وُ هُوشِتِ خُو جَم بِکُنی. کار مردم اَمونتی هِد کِه اِسپاردن دَسْ ایما. شُون گَلِه مال زُوالی، چاستْ ظُئر سَر نا خَوسِس؛ گَلَسْ گُرگی اَوی. صحاو گَلِه اُوَی سَر هَمُو دِر زُوالی بُنگِس کی گُو: چُوقا، لاستیکا پات و باقی چیایی که تَیتْ هِدِن بِنِهسُون سَر هَمُو گَئر وُ بِرَو تیم وِت نَه اُفْتِه. خُلاصِه خُوسِه تِرْمِزْ کی. بَینُمی سیس داشت دَه ما آزِگار زَئمَت کَشی هِچی مین دَسْتِسْ نَبی. گَلِهدارون دی هَم اِیگُون یُو آدَمی خَوالوی هِد؛ گُوسیلسُون دَسِسْ نیدن بِچارْنِنْ. اِینُوْنْ سی خُوت اِیگُوم کِه جُورِ خَلْکَن بِکُنیسُون وِ گُوشت. چَن سال کِه دِل وِ کار بِدی وُ خُو زَئمت بِکَشی، اُسُو تَری یَه تُولُو گُوسِند وِ خُوت داشته بُوی وُ آقا بالا سَر خُوت بُوُی.
مَخلَصِ کَلُوم یُونه کِه وا نَفَسِ سَفِده وِ سَلامِ صُو تا خدافِظیِ نُور هَرکِی وِ کاری وُ سَرِس گَرمِه. اِنگار زَن وُ مِرد، گَپ تا کُچیر، هِزار دَس دارن وُ جَلدجَلد کار کُنِن تا نَئْلِن هیچ جا وُ هیچ زَمون صدایِ چَرخِ زِندَئی دایِمْ وِ گَشت بُو تا اُموراتِ مَردم با اُونو بِچرخِه. عَشایرِ یَه رَنگ وُ غیرتْمَند، با صَفا چی کُهسارونِ دَور وُلاسُون، دَلیر وُ دلدارتر وِ نها، وا غَمگینتَرین شَو سازِن؛ اُنُو، دریایِ سِخاوتِ مِهرَوونی سُون وا دَفتر وُ دَستکِ زِندئی وِرَق خُورِده تا اِز طیفونِ روزگار تُند بِگُدَردِن وُ آزُردِه خاطِر نَوِن. اِیگُون، هُو دِلِ آدمیزاده که میرِه اما هرچی بیشتر کار بِکُنی، شادتر اِبُوه. خُو دُونِن جَنگِ تَن وِ تَنِ آدمی تَینا وا کار و تلاش وا سَختیا هِد کِه چی فولاد اَو دیده کُنِه وُ پیروزی مَنَوی وِ دَس یاره وُ وِ راحَتی رَسُونِه.
اَفتَوِ نِهِنگِ ظُئر، جُورِ گُوَرِ مینْ خَرمَن، دَور خُوس دِر اِیخَه. شُونِ مَریضحال، گَلَنِه بُرد سَرِ اَو؛ وِ رَقاتْ پُوز نادنْ وِ اَو. بَرگَلِ تازِه مار اَویدَنِه نا مین تُربه و نادسُون کُول پَریون اِویرد مال دَم کَلَه بَره ناسُون گِل. گُوسیَلِ زائیدِ کِه خیلی بیدِنِ وِیرد مِین دُون. کَیوِنُویَل، اِی کَمُوتَرونِ با بَفای حُونِه وُ مال، بی قیل وُ قال، دایم دَستسونِ وِ کاره. هر کُو وا پاتیلِ مِرسی که سرسُون پارچه تُوری پاکِی بَسِه بی مَشغول شیر دُودَن گُوسْیَلِ خُوسْ اَوید. شُون سَرِ گُوسِیلِ دوتا دوتا اِی گِری تا کار زیتر پِیش بِره وُ بِره یَه کَمی جُوشِندِه بِخُوره بِنَرِه حالِس بهتر اِیبُو یا نَه. کیونو اِدونست وا شیرِ و دَستیری بِدوشِ تا بَهرِ بیگ وُ بَرگل سَوا هم بِمئنِه مین گُوَنِ دایَلْسُون؛ چینکه هَنی نَتَرنْ عَلف بِخُورِن وا شیر بِخُورن تا جُون بِگِرن. کارِ شیردُودن کِه تَمُم اَوی، دَر کُله بَره کَنِست. بَرهیَل می فِرفِری وا رنگا قَشنگ وِ دَو، وا دِردادن دُمبِه وُ لِرشت، دینِ دا خُوسون اِی گَشتن. بئضی وَختا وِهَول سَر اِی بُردن مین گُوَن گُوسندی دی؛ کِه وا لِغه وِ یَک دیر اِیبیدِن.
چینکِه وِ سالا تَنْگْ دُوز وُ دُوزْ بُردْ فَراوون بی حتا شَوون اِیویدِن بِرَکبُری؛ جُنْوَرُونی جُور خِرس، پِلَنگ، گُرگ؛ گاهی پُشْتْ سَرْ شُون وِ گَلِه اِیزَی، صِحاوِ هَر بُرْ گلِه، اُوَیدن مین گُوسْیَل دِر اِیخَورْدِن. بُز وُ میشگَلِ خُوسُون کِه دُرُوشُم داشت ایشناسیدن. هرکس دُونیست چن گوسینْدِ کال، بُورْ، بَلْ، کُوری،هُل و… داره. گَلِهیَلِ بَیْنَت اِیکِرْدِن وُ چُو اِیزَیْدن تا اَر کَم وُ زیاد اَویدِه بُون پَی دَئنیسُون بِرِن. گا وَختا گُوسِندی تار ایبی ای رَه مین گله دی.
دُو نَین مَندِه بی تا زَردیونِ اَفتَو پُشتِ کُهی سَر بِنه واگِل. اَفْتَو دَرَو کِه نِهِنْگْ اِبُو، بَلْگِ گُلا خُوسُونِه مینْ بِغَلِ کم نُور جَم کُنِنْ وُ وِ نازْ سَر اِنِنْ سَر بالِشْتِ آرموناسُون وُ وِ خَو اِرِنْ وُ صُوُنْ، وا بُوسِهِ نُور بیار اِبُون وُ لَو خَندِه زَنِنْ. جَغَلیَل کِه جِلو مال جَم بیدن، اَلختار، دُوکِلِمالُونْ، هَلْهَلِه گُرگِ چَمْبَری، پِشْگِلِ گال، بازی اِی کِردن. دُورگَل ای طرفتَر قُتُور بازی، مِهمون بازی ، خُروس شَلِه و… ایبازیدن. هَرکِی حساوی خُوش بی.
گَفْتَرون، سی بَچْیَل گُوده بیدن کِه پَسین وا چِه بِکُنینْ وُ چِطَو وا ویرسُون وا خُوْسُون بُو. کمی دیر زِ مال، جَغَلْیَلْ هَفتا چالِه کَندِن وُ پُر هیمِه کردن تا چارشمبدسُئری کُنِن. ری بلازه تشا گُمْبَک بِزنن وُ بُگُن ” زَردی مُو سی تو؛ سُئریِ تُو سی مُو” تَش کِه وِ بِرشْتْ وَست، دُورگل هَم ری تَش پیرستن وُ شادی کِردِن. چنتا دُور کیه ئگَفْتَر بیدن وُ ریسُون نَبی بیان وِ جِلَو، دَم بُهونا واستادِن. گیلْ مینانه گِریدِن جِلو لَوا وُ اِیخَندِستِن. دا بَویل، دَسْتیرِ هَر سال جُورِ رَسمِ نها،عَلَفه راس کرده بیدن و رَهدن بی سَر مزارا فاتهخونی. کَمی هَم تیانه نَمنَمی کِردن. بئدس یَه تینگُری وَرداشْتِن اییزَیدن سَر بَرد مزار و لَوانه ایزَیدن یَک فاته اِیخُوندِن. یَکی یکی سر وِ همه مَزا زیدن. کارسُون کِه تَمُمْ اَوی دَسِه جَمی ری وِ مال اَویدِن.
هَوایِ نازُکتر وِ خیال و عَطرآلی، گَواهی اِیدا چَن رُو تا عَیْدِ نَورُوز بیش نَمَندِه. اَفتَو، مِین مَرغِلُونِ فیروزهای آسمون وِ گُلای تازه سَر وِ زِمین دَروِیرده اِی تَوِسْتْ؛ رَنگایِ سُور، زَرد، نارِنْجی، بِنَوشْ، مین مَخملِ یَه دَست سَوزِ اَورِشُمی اِیقَد خَیف بی که نی بی تی وِس وَرداری. نُکِ کُهایِ شُونِه پَهْن کِه تا مُلِشُون اِسبید پُوش بیدن وِ دیر اِیبِلِیوست. دِرهدا پِرک کرده بیدِن. بام و اَرزن، کِه وِ گُول زَنِ دُرُو گُو مَئْرُوفِن؛ جُوِه چلوارِ چِل گُل پوشیده بیدن و خُوسونْ سی عید آمادِه اِی کِردن. بانِدیَل وِ تَهِ دِل اِیخُوندن. دارکُو وا نُوکِس تُندِ تُند وِ داری اِیکُفت. اِیگُودی خُوس تَک داره دُهُل کُوِه. پَسین، هَنی سُوری اَفتو نَوَرچیرسته بی که قَدِ باریک مَه نُکِ کُه دیده اَوی. زِنگل تند یکی یه پاله اَو زلال وِ مینِ مشکا دِرِیردن اِوِیردن جلو مَه گِریدن طوری که عیسِ مَه مین پاله واسون دیار بو. نیتی که مین دل سُون بی مین لوا یَواشیَواش ایگُودِن وُ پالِه اَونِه پُشتِ سَر اِیرییْدِن. یَکی دی اُو طِرَفتَر وِ مَه اِینِیَشت و یَه جاروِی سَر چند دُونِه مُوْ کِه سَر دَسِس بی اِیکَشی وُ اِیگُو وِ حَقِ اِی مَهِ نُو اِی مُوا بِرن نُم سُون بُو نُشُون سُون نَبُو.
زِنگل وِ شُمی هَر یَکی یَه تاس حنا نادِن اَو تا خُو رَنگ بِگُوشِه. صَو زیتِر کِه گَلِه بِکَنِه وِریسانْ واپا. مین چالْ سَر نَرمیش و کَوه نَر، بیگ وُ دُوبُرا اَلُوسِ حنا بستِن. شیردِند وا مَنگُولِه رَنگْرَنگی کِه نهاتر آمادِ کِردِه بیدن، بَستن مین قَد سُون. کمی کِه دَستسون وِ کار فارغ اَوی، دَس وُ پا خُوسُون وُ دُوَرْگَلْسُونِ رَشتال کردن. چینکِه همه دنیایِ دَور سُون سوز بی وِ کالنیدن سَوزه نیاز نداشتن سی سَر سُرفِه عید. یکی چن چَپِه گُلِ رنگوا رَنگ چیدن وُ سَر سُرفه نادن. مَلارانِ مین سَوزماری وارازنیدن و یَه چَپِه سوزی و چنتا گُل مین گُلالِ ملار نادِن. مَشکِ دُونِه وارازنیدن تا سالِ نُوِ خُوِ پُر بَرکتی شُرُو کُنِن وُ رِزق وُ رُوزیسُون فراوون بُو. سی شُم حونوادُه چَلتُک دَرویردن، وا سِرکُو چُوی وا گُودن ” هایمِه، هایمِه ” چَلتُکانه کُفتِن تا اسبید اَویدن. مین مَجمِهای هُونُنِه رِیدن و وَرَشندِن تا پُوستِ چَلتُکِ باد بُورد. آش باوینه راس کردن، بُو عَرتِس تا اُو مال اِیرَه. بَئدِ شُم بَچهیل جَم اَویدن دَور دالُو تا سیسُون مَتَل بِگُو. دالو یَمُث اِم وُ دِم کی بَئد گو:
مَتَل دُونُم مَتیزِه / دالو چیده تَویزِه
تَویزه چُو اَناره / قَشنگ وِ باوِ کاره
تَویزَسِ بُردن بازار / فُرُودِنس وِ عَطار
وِجاسْ حَنا وُ وَسمه / یَه گَرتی هَم وِ سیرمِه
اِستیدن وُ وِیردن سیس / تا رَنگ بُوَنده وِ میس
بَچْیَلُم؛ قَدیمُون اِیگُون مَه یَه جَوونِ خُوش قَد وُ قامتی بی کِه وِ خَیفی لِنگِه نداشت. اَفتَو کِه دییَرُون وِس اِگُون ” خُورشید ” هَم دُوَرِ یَکی یَه دُونهِ آسِمون بی سی هَمیُو ویس اِگِون ” خُورشید خانم “. مَه یَه دِل نَه صَد دِل هاچِقِ اَفتو بی. بَوو هاچقی بِسُوسِه کِه بلا سَر آدَم اِیاره. دا بِنین مَه رَنگ وُ ریس زَرده و گا تا وَختا پِرچِه وُ لاغر اِیبُو . یُو اثراتِ هاچِقی هِد. هر کاری اِی کی اَفتو تِنا نِی نا وُ رَه خُوسِ اِی رَه. دیکْ وُ داستُونِ مَه وُ اَفتَو وِ ایمال اُو مال گُدشْتْ وُ هَمِه جا پِشْخْ آوی سَر زَوون گئپ تا کُچیر وَست. مَه تی گَفترون دِردِ دِل کی. تا آخِرِس دوتا وِ زِنگل گَپ و اِسم ” مُشتری” وُ ” ناهید” پا پیش نادن و رَهدن دَر حُونِه آسمون سی بَلِه بُرُون. اَول مین سَر اَفتو نِیَشتن کِه کِچل نَبُو وُ شُشُ نِداشْتِه بُو. دِیُونِس بُو لیش نده. چُرو نَبُو، وِ کار کِردَن دَسپَنجه خُوی داشتِه بو. وختی دیدن همهچی اِی دُوَر تیاره؛ تَی داس وِس خواستگاری کردن تا دا هَم شَو سی مِیرس تئریف بِکُنه وُ پَیغومْ پَسقُوم بَرَسُونه. یَه مُدتی طُول کَشی، آسمون بَلِه دا؛ گو وُلا دُوَر ایما شَو وُ رُو بیکار نی. فقد تَره شَو آخری پُهیز یَه تُفکُنُون صَور کُنه تا ایسا کارخَیرتون بِکُنین. اینو هم قَوول کِردن وُ اُو شَوِ چِله کارسون سَر یَک رَه. قَول وُ قَرارانه نادن وختی کِه سِیصَد وُ شَصت وُ پَنجُمِ روزِ سال سَر اُوَی؛ شَو عیدِ نَوروز هَم سُورسات عروسی هَف شَو وُ هَف رُو وِ کار بُوَنِن. بَوِه مَه رَه دَم حُونِه فامیلاس اُوزی گَرنی. شَوِ عید بارباروزی فرشنان دَم حُونه آسِمون. میشکالون هُف کردن وِ ساز. عَروسی وِ دِلخُشی سرگِری. سی هَمیُو مَردُم وِ خاطِرِ شِگُون داشتن اِی هاچِقی، شَو چله اَنار کِه گِرده اِشکنِن وُ مِن دِلِس کِه سُوره نُشُون اِدن که هَم بَیُونگر سُوری اَفتو هِد وُ هَم دلدادنی مَه نِه نُشُون اِده. هَم گِرد بیدن زِمین کِه نادَی ری شاق گاماهی. نَوروز هَم سی دل جشن مَه وُ اَفتَو هَمه مردم چَن رُو جَشن گِرن و مُوارکی اِی وَلْصَت شادی کُنن. قَدیمون اِیگُودن مَه کُر زِمینِ وُ اَفتَو دُوَرِ آسِمون. مُو مَتَلُم راس بی؛ پُر دُهُونم ماس بی. وِرستین بِرین بِخَوسین کِه صُو عیده. داستون کِه وِ اِیچُو رَسی، یَکی وِ جَغلْیَل گود دالو یُو خُو جُور داستون “اَرشِفی ” دُور حالوم هِد کِه خُوس و ” مَمِهجُون ” هاچق و معچوق یک دی بیدن. هَرسا “اَرشیفی” اِیرُوند مَشک بِره بالا مال سَر چشمه اَو اَناری کِه زِنگَل پارچِه سَوز تِلیش وِلیش کُنِن بَندِن وِ لِشکاس، “مَمِهجون ” هَم وا شیت وُ شات اِره پُشت کُلَه بَردی کِه پُشتِ چَشمه بی وایک حرف اِیزیدِن. بئضی وختا کِه اِیرَه شهر سوغاتی سیس اِیوِیرد وُ دُزگُرُوسی اِدادس. یَه وُلا خُوم دیدم یَه جُفت گُو سَرِ دسمال دا “اَرشِفی “. مُو سی هیشکی نَگُودم تا بَئد گفترون رَهدن کئخداکُنُون وُ “اَرشفی ” شی کی وِس. “مَمِجُون ” هَم رَه دَور شِرکتا کار کرد وُ حُونس بار کِی بُورد شهر.
دالُو گُود اِیگُوم دُونین سی چِه وِ بامْ وُ اَرْزَن ایگُون دُرُوگُو. بَچیَل گِوأین نَه. دالُو گُو:
دو تا نُو جَونِ کُر وُ دُودَر، هاچق وُ مَئشُوقْ بیدِن. سی یَه موضوی کُر مَند ایلاق مال بَوو دُور بار کِی وَی گرمسیر و جایی باروَند کِه دَور ولاسُون بام وُ اَرزِن بی. یَه دِرَهد اَرزِنی هَم دَم حُونه دُوَر بی. اُو سال سالِ خُوشی بی. خُو بارون زَی بی و دنیا تُندتر وِ هر سال سَوز اَوی. دُور وی بَوَس پُرسی؛ کی بار کُنیم سی ایلاق. بَوشسْ گُو؛ هَرسا دِرَهدِ اَرزن گُلاس بِدران. دَوَر هَم هَر رُو اُو دِرَو اِیدا وِ اَرزَن. اَرزَن تُندتر گُلاس درویدِن. مالسُون زیتر وِ مَوئد بار کی سی اَیلاق. وِ سَرحدِ گَرمسیر کِه رَد کِردِن، دَسکِی وی یَه سَرما و بَرف وُ بارونی کِه نَگُو. سَرما چُنُو سخت بی کِه مالا هَمه تَلَف اَویدِن. سی یُو اِیگُون اَرزِنی دُروگُو.
صُوِ نَوروز اِیقَد قَشنگ بی کِه بُو عَروسی اِیدا. اَفتو چُنُو خَیف بی اِیگُوی تازِه مار اَویدِه وُ قُنتاقِسْ کِردِنِه وُ نادِنیسْ مین تَئْدِ آسِمونْ هَی تَکُونِسْ اِدِن. هَوا اَویِ آسِمونی بی حَرکَتْ بی. چُنُو قَشنگ بی که پِرَکم رَه و خِیالُم وا خَوِس بُورده بی تا اَو طِرفِ خُوس. جُوِ اَوِی کِه جِلَو مال اِیگُدشْتْ، جُورِ تیه ماهی پاک و زُلال بی. یَواش سَر تِینگُرایی که مین جُو وَستِه بیدن، دیندا یک وُ یَه دِنِر رَد اِیبی وُ سیخوس یَه چیایی زُمزُمِه اِیکی اِنگار بیت خُونه. هَمیشِه دَور وُلاس سَوز بی، اِیبی باربار پینه و باکِلُو دَورس بِچینی. زَنْ بَچیل، درفا و رَختانِه اِیویردن سَرس اِیشُشتِن. حیونگل اِیویدن سَرس اَو اِیخَوردِن. با تِیلتیلَکِ صُو، کَوگِ نَر اِیوَی دیر زِ مال سَر اَو اَر خَوری وِ آدمیزاد نَبی وا صدا خیفس کَوگون دینه خَوردار اِی کی تا بیان اَو بَخُورن و بال بِگرن بِرن. گاوختا، پیایل، یَه ضَفط صًوتی اِیبُردِن و نُواری کِه صدا کَوگ مینس بی اِینادن. کَوگُون گُول اِیخَوردِن اِیوَیدن ریهَوا اَو و شِکال اِیبیدِن. یا وا دَفک اِیرَهدن شِکالسُون اِی کِردِن یا اِی رَدِن مین کُلَه چِیری کِه سَرس گَشِه ناده بیدن و خُون قایم اِیکردِن تا کَوگُون بیان رِیوا اَو، شکال اَوِن. بَچهیَل کِه وِ خَو وِرستادن، رَهدین سَر جُو دَسِ ری خُونِ شُشتِن. وَیدن حُونه وُ وِ یَک عَید مُوارکی گودن. کُچیرُون دَس گَپُونِ بُوسیدن. گَفتَرون هَم ری کُوچیرتَرون بوسیدن و روزِعیدی خُوسُونِ گِریدن. نادن وِ دَو رَهدن زِ مال وِ دَر یَه تَشتَشاکی گِریدن، وا بَرد تَلِه راس کِردن وُ سرگرم بِینگش گِریدن اَویدن.
رَسم بی کِه بِچیَلی کِه اِی رَهدِن مَیتَو تی مُلا درس اِیخُوندِن کِه دیک وُ داستُونِ خُوسِه داره؛ بَئد تَجازَیدن الف ب تَتائی وُ ری نِویسی ری سَرخَطای مُلا، هَمی کِه سَواتسُون اِیگُشِسْتْ، کتاوایی مِلثِ پَنْجَلَم، حَیدربک وُ سِمَمْبَر، فِلَکناز،گلچین شاهنامه، کتاو سیاق، تَرَسُل و… اِیخوندِن، وا بَئذ عید کِه بِرِن مَیتَو وِ دَرسْسُون شُرو بِکُنِن؛ ” روزِ عَیدی ” بِوَرِن سی ملا کِه زَئْمَت سُون کشیده بی وُ گَردنسُون حَق داشت. صُوِ روز عید وِرستادن واپا. ملا یَه شئری سیسون نوشته بی هُوِنه یاد گِریدِ بیدِن وِ وَر بِخُونن. تی فامیلا اِیخُوندِن وُ درخواست کُمَک ای کِردِن. اَلبَتِه هَر ملایی یَه طَئری شِئر” نوروزنامه ” اِی نِوشت کِه شایت وا جایِ دی فرخ داشته بو. چن بیت و شئر نوروز نامه یُونه کِه وا یَک اِخُونیم:
نوروزِ نو باز آمده / گل بر سر ناز آمده
بلبل به آواز آمده / کار جهان ساز آمده؛
بابا بده نوروزیم.
بابا سلامت میکنم / خود را غلامت میکنم
جان مرغ دامت میکنم / بابا بده نوروزیم
ملا خورد خون جگر / یک سال و یک عید دگر
تا طفل آرد سیم و زر / بابا بده نوروزیم
هرچی بدی من راضیم
ملا به دارم میکند / فلک به کارم میکند
بابا بده نوروزیم
ای خالوِ چشم و چراغ / به من بده یک میش چاق
تا بهر استادم برم / از من نگردد بی دماغ
یا کشک یا روغن بده / یا پشم یا که زر بده
خالو بده نوروزیم
مادر منم فرزند تو / فرزند و هم دلبند تو
هستم به گفت و بند تو / مادر بده نوروزیم
عمو ملا دارم کند / بی اعتبارم میکند
کتک نثارم میکند / عمو بده نوروزیم
خالهِ خوب و مهربان / ما را بده یک سفره نان
ملا بود منتظرم / از بهر استادم برم
خاله بده نوروزیم / هرچه دهی من راضیم.
بَئد کِه هَر کُو زِ فامیل چی اِیدادن وِ بَچه مَیتوی؛ اُونُونِه جَم اِی کِین وُ تَئویلِ ملائی اِیدادن کِه دَرسْسُون داده بی.
زِندئی وِ خُوشی اِیگُدَشت. آسِمُون، آروم وُ بی دُنگ بی وُ وِلِنگ واز. تا تیه کار اِیکی خَلوَت بی وُ اَوی جُورِ سَوز مُئره کِه وِسْ اِگُونْ مُئره تیه. گاه وَختا هاشوی بال آسمون دَور بِهُونا دِر اِیخَه تا فَت کُنِه وُ یَه تیلی یا مرغی شِکال بِکُنه وُ فِر بِدِه بِره یَه جا خَلْوَتی بِخُوره یا بُوشره سی تیلُونِسْ کِه مین چالْ مَندیرنْ. زِنگل وا دیدَنِسْ اِیگُودن: کُورکُورک دیدمت نَبَری حَرُمِت. مُرغُون هَم وآ سَرصِدا زِنْگَل وُ دیدَنِ سا هاشُو خُوْسُنِه قام اِیکِرْدِنْ تا خَطَر دیرْ اَوِه.
پیایَلِ دُونای مال کِه یَه چی سَرسُون اِیبی، وِ شُمی اِی نِیَشتن وِ مَه کِه وِ خَیفی اِیگودی تازه مار اَویدِه وُ تازِه نافِسْ بُریدِنِه وُ سی اَول بار نُورِس وِ پِلِکُونِ هُوا رَسی وِ زِمین وُ همه جانِه رُوشِن اِیکی. گاهی وختا، ری تَرجُبِه اِی کِه داشتن، اَیَر مَه گَوه بِزی یا چنتا آستاره نهنگِ یَک بیدن کِ نِشُونه قُنِشت بو؛ یا وَزِشت بادی، دُونِستِن قُنِشته اِخُو بارُون بِگِرِه یا بادِ بیا. گاهی اَوری وِ طِرف اَفتَو دَرَو اِیوَی بالا رَهِ آسِمُونُن اِیبَسْتْ وُ سی مُدَتِ کُوتاهی تُراقُرمبْ اِیکِی، بارونِ اِیدَروَند وُ یَه تُم بارونِ خُو اِیزَی. مَردم اِیگودن: بارون بهاره، یَه تُم زَنِه یَه تُم واداره.
لِوِرگِ باد، اَورانه تُندِتُند اِیرُوند سی وُلاتی دی. اَورا کِه وِ یَک اِیوَستن وُ کُپهکُپِه بینسُون پَتی اِیبی؛ شاخ وُ بَلگِ آستارهیَل اِیوَی دیاری بُهونا پُرتا پُرسُون سِکِهِ مَه اییبی. مَردُم مال میئمون عاجِزی اِیبیدن، تیکه نُونی که داشتِن با مهر وُ مِهرَوونی وا یَک اِیخَوردن وُ وا خَو بیاری، سَر اِینادن کِه بِخَوسِن وا خِیال سِوک بال اِیبیدن تا سِبیدی صُوِی دی وا لَو خندِه بِرَسِه وُ دُووارتِه رُوز وِ نُو وُ رُوزی وِ نُو. باز کار وُ کار وُ کار.
عَلَفِ تازه کِه زُلفاسِ بادْ اِیاَوشُوند، مین بَغَلِ نُور خُوسِه وِل اِیکی؛ گاه وَختا لِورگی بادِ لَطیف دَس اِیویرد گُمپِ عَلَفِ اِیگِری و چی تازِه دُوایی با یک اِیخَمِستن وُ اِیچَمِستِن. عَلفِ کِرِکُول بَردا و دِرَهدا، تا کُپِ زُونی اِیرَسی وُ سَر یَک مَل اِیزَی. گُوسیَل و حَیونگَل خُو اِیچَردن تا آمادِ بار وُ وار بُوِن، بِرن ایلاق. چُونُو عَلف زیات بی، بَئضی مَردُم عَلف اِیزَیدِن؛ سَوزِه حُشک ایکِردن؛ دَوْرْسُون چیر حُشْکِه ایزَیدن وُ پَرزین اینادِن سَرسُونْ تا پهیز وُ زِمِسْتُونا کِه سالْ تَنگ اِبُو و عِلیقْ کَمتر گیر ایا وس سَوزهیَل استِفادِه بِکُنِنْ .
اَیَر مال عیزادار نَبید، سی خَش دماغی یَه مُسْت چی جَم اِیکِردِن اِیدادن وِ میشکال وُ اِیگُودن کُر هُف کُن وِ ساز تا یَه کَم بُوازیم. سازی وُ دُهُلکُو، بِدونِ یُو کِه وِ یَک بِنَرِن مُقُمای سَرناز وُ گُلناز، دُوپا، سِهپا، سَرباز بازی و آخِرِس یَهلُممبِه طَئری دِلچَسب وُ دِلنشین اِزَیدن کِه مَه وُ آساره وِ رُه دِروَیدن وِ بازی. زِنگل و مِرگل مین سَوزماری جِلَو مال اِی دِرَیدن وِ دَسمال بازی کِردن. هرکی عاجِز اِیبی یَواش وِ جَم جُدا ایبی اِیرَه اُوطِرفتَر سَیلْ ایکی.
کَمکَم نَوبتِ سِینْزَه وِ دَر اِی رَسی. گَپ وُ کُچیر، پادار وُ بیپا وِ مال اِیزَیدن وِ دَر. اَیَر پیرمِردی پاس دَرد بِکی وُ بِگُو بَو مُو نَتَرُم بیام وِس اِیگودن ؛ سینزه وِ دَر چاردَ وِ تُو اَی پیرِمِردِ قُتقُتُو . هِمه جا زِمین اِیقَد قَشنگ بی ایگار کُنی آسمُون پِورِستِ ریس وُ بَغل زَیدِه کِردِسِه مین کُم خُوس. هَمِه مال، دیرتر زِ مال، نِهِنگِ یَک اِینِشَستن. هَرکی هَرچی واخُوس اِویردِه بی اِیناد سَر سُرفه وُ وا دِل شاد اِیخَوردِن. حتا حیونگَلِی کِه مین مال بیدن، باخُوسُون اییوِردن وِ دَر تا نَسْتی سینزَه نَگِرِسُون. بَچِهیَل کُلَهوَرُوان اِیکِردن. چَن نَفر چُوگُو بازی اِیکِردن. دُورگل هم جَم اِیبیدن دَور یَک یَقُل دُوقُل اِبازیدن. اُو روز وِ همه خُوش اِیگُدَشت. پَسین جُل بَندانِ جَم اِیکِردن اِیوَیدن مال وُ هَرکَسْ سَرِسْ گَرمِ کارِ خُوسْ ایبی.
یَه ما کَم وُ بیْشْ وِ بهار گُدشت. رُوزِ پَینْشَمبِدِ بی چَنتا زِنگَل مال گِردِواری کِردِن بِرنْ سَر پیر اَناری کِه دِرَهدی نِظْرْ کِردِ بی زیارتْ. پیر اَناری دِرْهْدی بی کِه خُوسْ تَک سَر یَه چَشمَهاِی مندِ بی. جُورِ اَنجیر زَیْنَوخاتی، هیش دِرهدی دیْ وِ ای جِنسْ نِهِنگِس نَبی وِ اُو مَمطَقه هَم دِرِهْدِ اَنار اَصلن وِجید نداشت. دِرَهدی کِه کَسی نَکالْیدِس کِه اَدا داشِته بُو وُ جُور پیرا دیه بِخُو وِ مَردُم نَرْذی بِگِره. سالا بی که سایَسْ اَو چَشمِه کِلِس نِگَهبونی اِدا وُ رَفیقِ یَک بیدِن. بُوندِیَل سیس اِیخُونْدِن؛ تَیس دردِ دِل اِیکِردِن. شَوا هَم جُونوَرگَل وِ اَوِسْ ایخَوردِن وُ اِیرَهدِن دینِ کارِسُونْ. اُسُو کِه اَناراسْ کُرُو بیدن تا وَختی کِه اِیرَسیدِن وُ اَودار بیدِن اِیخَورْدِن وُ اِستفادِ اِیکِردن. اما دی پیر اَویده، بَئضی لِشکاس حُشکْ اَویدِنه. اَناراس تَشَک زیده؛ گاوَختا کِه اِشْکَنی سُون، ایگُودی وِ تَه دِل سُون یَه آهی وا کمی دی زَنه صَرا اِیگُوی دِلِ دَردینهای هِدِن کِه وِ دَسِ روزگار گِلِه دارن. یَه مُسْتْ چی جَم وُ جیل کِردِن؛ دُو سِه تا سُون هَم یَکی یَه جیحِه خُروس با خُو بُردِن تا سی نرذی، سر پیر بِکُشِنْ. دُو نفرسُون نیت کِرده بیدِن سی حاجتی کِه مین دِل داشتِن پاپَتی وِ مال تا سَر پیر رَهدِن. دَورِ پیر اَناری کَرِه چیر حُشْکِه تا گِرِفِر زُونی اِیرَسی. هَرکس نیت اِیکِی چَنتا تینْگُر بَرد اینا مین کِر وُ کُول بَردا دی. یه عِدِه هَم تِلِیش پارچه اِی بَسْتِن وِ لِشْگِ دِرَهد. وَختی باد اِی شُوندِسُون اِیگار کُنی هَرکی وِ سازی اِرشصْقِه. یَه جآرُو وِ پِرچ هَم اُو چُو بی. هَرکی اِی رَسی مینْ پیرِ اِیرُود وُ جارُو ایکِی. پُشتِ کَرِ چیرِ پیر، سا دِرَهدِ اَنار هَم جا نِشَسْتَن بی وُ تَشْچالِه. تَش وا کِردِن. اَو گَرم کردِن سی چُوی وُ ریتَندَنِه جیجِیَل. مَیل تُون نَکشا یَه چوی راس کردِن وُ خَوردن. وَختی خواسِن سَر جیجه خروسانِه بِوُرِن گُودِن ایما خُو یَه جَغَلَه جَباری وا خُومون نَویردیم تا سَرسُون بِوُره؛ یَکی وِ زِنگَل کِه کمی شُوخ بی گو: کارتُون نَبُو هَمی حلا خُوم سَرسُون بُرُوم سیتُون. وِریسا، چَقُونِ تیز کی یه دُو سِه تُک اَو وِ زُور کی مین دیون جیجِهیَل؛ ری وِ قِلْبه واستا یَه چُو نا مین پا وُ سَرسُونِ بُری. زینگَلِ دی شُرو کِردِن وِ خَندِ خِری و شُوخی کِردن. یَکی وِ زِنگَل وِریسا یَه نیتی مین دِل کِی و تیانِه بَسْتْ، دَس کی مین جیوِ بَغَلِ جِلِزْغِ مَخْمَلِسْ یَه قُلفِ کُچیری دِرْیدْ وِ یَه لِشکِ قُلْفِسْ کِی.
گَفترِ مال کُرس بِسی کی تَی ملا تا بِنَرِه چِه روزی سی وارکَش کردن خُوِه تا مال سی رَهدن و اَیلاق آمادِه اَوِه. ملا سَر کتاوِس وَرداشت و گُود: پَینشَمبد سی کم یَک، اَفتَو کِه دَرگَشت، سی وارکَن کِردن خُوه. پیا اِی خَورِ وِ هَمه اِیلام کِی. هَمه وِ فِرگِ گِردواری بیدن و خُوشال کِه بار بِکُنِن بِرن اَیلاق. دَرف وُ دُرف و چیا اضافینه بُردن مِین بُنِه اِسپاردن دس فامیلا اَمُونت تا بِرن اَیلاق وُ وَرگَردن. تَی پیا دُکوندار، هَرکِه طِرف حِساوِ یَکی بی، چیایی که نیاز داشت اِیخَری تا مال بِره اَیلاق و پیا دُکوندار بِره حساواس جَم بُکُونه وُ وِ جاس کَشک، پَشم، رُوغن خُش، بیگ وِ بَره وَرداره.
اَفتَوِ ظُور اِشکسته بی سَر وُ کَلِه چَن حُونِه قُربِت وَی وا دیاری وُ دیر نِهِنگ مال بار وندن. تند حیونگَل سُون کِه زَمَند بیدن دادن جَغَلیَل بِوَرِن مِیسُون غَلِیَل بِچارنِن. چادراسُون کِه وِ چِتِری اِسبید بی واکِل کِردن؛ تَش چالَسُون رُوشِن اَوِی. چَن تیکه آهن نادن مین چاله. یَه پیرمِرد قُربتی وا یَه پُوست ِ وارازنیده هی وِ چاله دَم اِی زَی و تَش رُوشِنتَر ایبی وُ اِی بلازسْتْ. یکی دی صِندون نا بال چاله. یَه چَغَلِه بِلباریک می وِزوِزیِ سیاتَوه رُوند وِ پُوک، بَوس آهن داغِ وِ تَش دِریرد؛ جَغَلِه تا آهن سرد نَوِه تُند وُ تُند وا پُوک اِی زی سرس و بَوس هم وا گازی که آهنِ گریده بی وِ چالاکی اُوبا اِیباس اِیکِی تا شِلک گِری. مَردم مال که خَوردار اَویدن وَیدن تیسُون. یکی قاطرس اِویرده بی نال کنه؛ یَکی چنتا میخطَویله سفارشْتْ دا، یَکی دی داس، مابُری وُ اَرِهِ کُل اِویرد تیز بِکنه، خلاصه هرکی هَرچی اِیخواست سفارشت کار اِیدا چینکِه دی قُربت اُو نِهِنگا نَبی تا کاروَیدنیاسُونِ راس بِکُنِه. چنتا قاطِر و یابُو وِیردِه بیدِن سی نال کِردن. پیا قُربَت قاطر و یابُو کِه طُورطُوری اِی دَروِردِن ، لَواشِه اِنا دَور لَواسُون وُ دِرِسْ اِیدا، حیوون بیدُونگ اِواستا. یَکی یَکی دَس و پاسون اِیوِیردن بالا، قُربَت وا سُم تراش کِه شِلکِ داس بی اما دَمِس خیلی پَهْنْ بی اِکَشی و سُمبِ حیونِ اِیتاشی وُ صاف اِیکِی بَئد نالی اندازه پاس وا میخ مَصْخُوص اِی کُفت تا نال مُئکَم اَوه وُ قَد سُمب واستِه وُ نَاُفتِه. اِی قُربَتُون چِیلُونْگَری هَم اِیکِردن. وَختی مال خَوردار اَوی هَرکِی دَرف مِرسی داشت، اِز لِگن هَمیری بِگر تا اَوگَردُون وُ پاتیل وُ دِیگُول اِویردن تا اِسبیسُون بِکُنِن. پیا قُربَت، اَوَل دَرفا مرسینِه بال چالِه گرم کِی، یَه کَم گَرت نُوشادر رِی مین درفا وا یَه لِکَهاِی دِرادا مینسُون، بئد کَمی قَلْع دِردا وُ وا لِکَهای کِه مین دَسِس بی تُند وُ تُند وِ مُئکَم اِیسایی مین درفا و اسبیدسُون اِیکِی. تَویل صحاواسون اِیدا وُ مِزِس اِیگِری. زِنگل قُربَتُون هم هر یکی چنتا آربیز، غلهبار، تُمنبیز، یَه مُست عَلف عُلوف حُشک کِه سی دوائی خُو بیدن وا چنتا سیخ و مقاش وَرداشتن و رَهدن مالگردی و مامِله گری. زِنگَلِ مال جَم اَویدن دَورسُون وُ چیایی کِه اِیخواستن خَریدن. یَکی وِ زِنگلِ مال، دالو قربتینه وِ بَقیه تار کِی یَواش یَه چی مین گُوشِس گُو، دالو قُربت هَم گُو دَسِت بِنه مین دَسُم. یَه کم وِ کَفِ دَسبِس نیَشت و فالس گری و طالس سیس گود. پیایی وِ مال سی شوخی بُونگ کی ملا فُولونی راس اِیگُون هَرکِی ری زِینه قُربتِ بِووسِه هَر آهنی نِه بَساهه تُند تیز اِی بُو. پیا خندس و گود ها جون زینه حالوت راس اِیگُون…
رُوزا چی بَرق وُ باد گُدَشتِن. رَصق تِکراری زندهی ادامه داشت. وَخت واز کِردنِ نیمدَری دِلتنگی اُوید. میسِمِ مال کَنُون ویِ رَسی. زَمونی کِه خُلقْ سُون تَنگ اِیبی اِیخوندن:
کَنکَنِ مالا اَی بیداد هَی دِلُم رَه وَباسُون / بِیل بِرُوم زال بِزَنُم جا وارگِهاسُون. کَنکَنِ مالا دِلُم رَه وِ دینسُون / یَو بِریم زال بِزَنیم جا وارگِها سُون.
مال کنون و دِلتنگی، چینْکِه جَوونْگَلِی کِه دِلسُون وا دِلِ یَکی دی گِرِه خَوردِه بی، وِ اِجْوار وا یَکی بِره اَیلاق و یَکی دی وا بِمَنِه مین وارِ گَرمسیر و گَرما وُ اَو گَرم وا مَندیر واستِه تا مالْوازیر کِه حدُودِ شَش ماهِ آزِگار یَکی دینِه بِوِینن. یَه دَمون وا دلتنگی بِخونه:
زَئرِ مارُم با دُو دَمّ بَرفَو / دُوسَکُم وِ گَرمسیر سیر نیکُنِه خَو.
نَه پَیغومی وُ نَه پَسغومی. دیری، هَمیشِه تَحل وُ لیشِه. مَندیری، دیر گُدرده. مِرگَل، وا دِلِ پاک دَس وِردن بُهونانِ کَندن. جَم وُ جُورسُون کِردن. تا شَو بی سَرپُوشْ بِمَئنِنْ. چه سَرپُوش وُ ریوَنی بِئتر وِ باغِ آسِمُون سُراغ داریم. هیچ. مین هَمی حَیث وُ بَیث، یَه پیا مامِلِه گرِ دَسفُرُوشْ وا چَن بار خَر کِل مال زَیدَر. یَه راس رَه دَر حُونِه گَفترِ مال باروَند. بَچِیَل دَورس جَم اَویدِن وُ اِی دو بیتِ اِیخُوندِن:
عَطارْ بَقالْ چِه داری / گَنُم بَرِشْتِه داری
یَه دُونْ بِدِ بِکُوزْ نُم / تا جُل خَرِت بِدُوزْنُم
گَفَرِ مال شُگنی وِسُون و گود؛ جَغَلِه بِرَو شَرِت بِکَن.
پیا مامِلِهگَر کِه وِس عَطار هَم اِیگُون، باراسِه واز کِی. دَشکِه وُ سیزن. فیقفیقک. منجق و الماسنِما. حنا وُ وسمِه. سیرمه . خَوردِمَنی. بِئتر بِگُوم اِز شیرِ بِنگِشت تا جون آدمیزاد که مردمِ مال احتاج بیدن وا خُوس مین شَلِ اِیویرد سی فروش وُ وِ جاسون مُرغ. خایِه. کَره. روغَن. کشک و… ایستید. طُولی نَکَشی زِنگَل کِه خَوَردار اَویده بیدن جَم اَویدن. هَرکی چیایی کِه واخُوس اِویردِه بی قَیمت بها کِی و وِ جاسُون چیایی که اِیخواس خَری. بئضیا چن تِمِن پیل وِ پیا اِستیدن جا چیاسُون کِه فُرُودن.
مال وارکَش کی؛ تیلِه زَنی کِه سال گُدَشْتِه عَروسی کی بی وَی سَرپا. یَه جَغَلهاِی سُوار قاطری کِردن وُ فِرِشنان دیندا دالوی کِه دَسِسْ سی ناف بُرُون شُگُون داشت ُ سِوِک بی. تا زَمونی کِه دالو اِیخواس بیا، یَه جُلِ اَسبی وَندِن کُول زینهاِی که وَی بی سَرپا وُ دِرِس دادن نِهنگ حُونه خُوس. دالو نافبُر رسی؛ کارایی کِه واسکه بِکونه انجم دا. یَه تُف کُنُون بئد زینه زایی یَ کُرِی. اِسْمِسْ نادِنْ جُلی. صدا شِرِشتِ کِل و گالِه مین کُه وُ کِمُر پیتست. یَکی وِ فامیلا بَووی بَچه دَونی تیشتری چاق وُ تیر وِی دَم حُونِه سَرِ بُری، پُسْتِسْ کند و لِنگاسِ کَشی قَدِ مَلار. دلمینلارس دریرد. گوشتاس بین مال بَئر کردن. جا زِینه زائونِ وَندن. دَور تا دَور جاسْ وا یَه چی آهَنی خط کشیدِن. یَه سیخی اِوِیردن چنتا پیاز زَیدّن قَدِس و تُکنیدن مین زِمین. یَه چَقُون اَرِه دُو سر، دَمِس واز کِردن نادِن زیر سرِ زینِه. یَه وِریس شَه پِیسِه دِردادن دور جُلجا. دینِشْتْ دِر دادِن دَور سَر دا وُ بَچِه وا کَمی زاگ اِسْبیدْ ریدِن مین چالِه. یَه کَم تِنَه تَه دِچی وِیردن سائیدن مین ری بَچه. بِرشتوک راس کردِن دادن زینه خَورد. یَکی فرشنادن تَی مُلا چِلِه بُری کی سی بَچه و داس. سیر و نیل زَیدن قَد بَچه تا بُو وِسْ نَزَنِه. یَه تُمِنبیزی اِویردن و بَچَنِه قُنداق کِردن نادن سرس. بَوو بَچه سَر سُوارونه رَهدِه بی بُنِه تا کاراسِه راست وُ ریس بِکُنه . پسین داشت وِ دیر ری وِ مال اِیوَی. یَه جَغله زِ فامیل، لُحدا لُحد سوار اَوی مایونی وُ وِ طِرف بَوو بچه وِ تاق اِیره. بِرس مَرس وِ پیا واستا وا پیا حالاَوال کی و یَه دَفِه کُلَه پیانه وَرُواند و هَی کی وِ مایون و تاق کی. پیا بُنگ کی کُر کُلَهمِه بِدِ زِشته سَرم پَتی بُو. جَغَلِه گُو. زِیْنَت زائی یَه کُرِ کاکل زَری. تُمرای وِ جُوون ککام تا یَه کَوهای وُم نَدی کُلَتِه نِیدُم. پیا هَم گُو تُمِیرای یَه کَوِه تیری وِت اِدم. هَمی کِه بَوِه بَچه نِهینگ مال اَوی زِنگل سیس کِل زیدن وُ خَوشالی خُوسُنه نُشُون دادن. بَهر دالو نافبُر هَم صَتُمِن پیل بی وُ یَه کَهره. سُوارس کِردن و بُردن رسوندِنس مالسُون. پَسینی بی مال بَوو دُودَر خَوردار اَویدِن کِه دُوَرسُون وِ خیر وُ خُشی زائیده. یَه تئدِه وارازنیده بیدن، بَندِ شیردِندی بَسِه بی وِ سَرشایین تئده، دستِ گُرگ، کَلمِ گُراز، نِمِک نَر، سَوزمُئرِ، مُئرِ تیه، چنتا قُر وُ تِریک زَرد وُ خَیف، دُوتا سردَس بند. بُوفی وا پَر مرغ و پشم بَره. زیرگوشی ریوَنی. ویردن سی دُوَرسون که بَچه نُوریسْ مار اَویده بی ؛ یَه گُوسِندی هَم سی قُربُونی وا خُوسُون اِویردِه بیدن.
بَشخِ دُیُم
سایه شَو یَوایَواش سَنگین اِیبی، شاخک حُشکِ شَو ری دیفاردَسِ آسِمُونِ اِیبُوسی، گُلای هیرد وُ دُرُشْتِ شَو کِه وِ کُهسارِ آسِمُون شِوِر اَویده بیدن جُورِ جیجِه خُروسی پِر وُ بال اِیزَیدن. بئضی گُلای مین گُلالِ شَو، اِیگُودی دُونِه زیر آربیزی هِدن کِه رِیدسُونْ جِلَو مُرغُون. بَئضی آسارهیَل، سَر ناده بیدِن سَر بالِشْتِ شَو وِ نازْ خَوسیدِه بیدِن. مَه چی دالوی قَدِس وِ پیری خَل اَویدِه وا کِلاکی مین دَس وِ دیر اِی سِگاهِسْتْ وُ یَواشیَواش مین بَردِلُون رَه اِیرَه اِیگُودی اِیخُو تَحلی گُدَشتَنِه رُوزِگار مین رُوخُونِه رُوز وِر بِدِه وُ خُوسِه وِ دَسِ شَو کِه سَرِ ناسازِگاری واس داشْتْ وِ تَنگ اُوَیده وُ واس نِیساخت، خلاص بِکُنِه.
مین اِی شَو کِه مَه وِ چَهِ شَو قِلیپِستِه بی، تُورَهاِی وِ دیر بُلْغُور اِیکَشی، سیَلِ مال دَسِه جَمی حَلمِه بُردِن طرف صِدا و سَگسَگی لِیلهاِی وَندِن واکار کِه دِشمِنِتْ نَبینا. تُورَه فَقیر وِ دَسِ سیَل فرگ کُنُم دُو پا داشت وُ دُوتا دیِه قَرضْ کِی وُ مین صَتا سُکسیلا قامْ اَوی.
شُون کِه چَن رُوز نهاتر ناخُوش بی، کمی حالِس بِئتَر اَویده بی، بُونگ پَریُون کِی وُ گُود کُر وِری واپا گَلَنِه بُوَریم شَو چَری. بهارِ نیمِه مَستِ شَو، اَودار بی وُ خَش. اِیگُودی صِدا فاش اَویدن نُورِ داری وِ تیه خُوت بینی. اِیقَد پُر آستاره بی که جا سیزن وَندَه مینس خالی نَبی. اِیگُوْیْ آسِمُونْ پُورسْتِه ری زِمین و خیال اِکِردی اَر بِری نُک یَه تُلِی دَسِتْ رَسِه وِ آسمون وُ آستارهیَلِس.
مال هَنی وِ خَو بیار نَویدِه بی کِه بُنگِ اَمداد بُلند اَوی. مِرگَلْ واکِل زیدِن وُ کُلَه کَندِه زَیدِن وِ دَر و بُنْگ کِردن هَی کُر چِه خَیرتُونه کِه اَمداد اِیخُویْنْ. پَرِیُون اِیچِرنی تَریده زَی وِ گَلِه. هَمِه گُوسِیَلِ وَرُوانْدِن بُوردِن. دَس دُهُون شُونه بَسْتِینْ، چُوقا وُ لاستیکاسِه کَندن و هَی کِردِن وِ دُبُرُون. مین اُو کِفْتْ اِنَی غارتِ بَرِن. پیایَلِ مالْ، گالِه زَیدن وُ نِهانْ وِ دَو طِرف مال. گَفترِ مال نِهِیو دا کُر تُفَنگا پُوزپُرِ حَسْنْ مُوسی یا حَجی وُ بِرنَواتُونِ هَرکِه داره وَردارین، قَطار بُوَندین، کیسْکِمَراتُون ویرتُون نَرِه پُر وِ باروت و چارپاره بِکُنین. سَرسُوارُونِه بِرین مین اُو کِفتی کِه چنتا بَلیط داره جِلَو تَریدَنِه بِگِرین. ویرتُون وا خُوتُون بُو اُو نُو هَم تُفَنگ دارن. تا اُوچُو کِه مُو دُونُم وُ گُزارِشْتْ دادِنِه تُفنگا اُونُو چنتا پُوزپُر دارِن وُ یَکی دُوتا هَم بِرنَو. اَما آدمیَل دَسپَتی واباسُون زیادِن. وا تیرتُفنگ سَرگرمسُون بِکُنین تا هُوا رُوشِن اَوِه تا یکی بِفِرِشنُم وِ مالِ زُوالی سی اَمداد تا بیان کُمَک و غارتِ وَرگَنیم.
سُوار وُ پیاده. تُفنگدار و دَس پَتی؛ وِ شُتِ زیری رَهدن مین کِفتی کِه گَفترِ مال گُوده بی سَنگَر گِریدن وُ رَهْنِه بَسِن. مَندیر تَریدِه مَندِن. تَریده، چَن نّفَرِ فِرَشنادِن بی سی رَه پاک کُنی کِه وَختی رَهنِه ناهُوار دیدن و شیت وُ شات وِ بَقِیِه خَوَر دادِن کِه جِلَوسُونِ گِرِدنه. یَه پیایی وِ مال، سَر بُلَندی بُنگ کِی اَی غارتِیُون؛ حَضِراتی کِه وِ کُهگِلُو قُشِن کشیدین وَیْدین اِیچُو سی غارت. خَور داریم چَن رُو پیش وِ مالی زَیدین مِردِرُو مُن مال نَبی؛ ریالا دُوُن جُوِه زِنگَلِ بُریدین و چَنتا خَر کِه مین مال بی رُوندین بُردین. تَنخوایَلِ وِل بِکُنین وُ بِرین، کار واتُون نِداریم.َ اندَی خینتُون پا خُوتُونه. سُوارُونِ مال کِه سَنگَر گِرِدِن، چاربایَلِ دادِن یَکی گُودن تُو بُوَرسُون پُشت اُو تُل دَسِ بالا ویرِت وا ایما بُو تا خَوَرِت کُنیم. تُفَنگچی یَلِ مال دو نَفر دونفر پَسِ دارا وُ پَسِ گَئر وُ بَردْ سَنگر گِریدن وُ ویرسُون وا یَک بی. هُوا گُرگِ میشْ بی کِه صدای زَنگ دُوُبُرا نِهِنگْ اَوی. دُو تا تیر هَوائی وَندِن وُ بُنگْ کِردِن اَر گَلِنِه وِل نَکُنین کسی وِتُون نیلیم زِندِه بِه مَهنِه تا خَوَرتُونِ بُوَرِ سی وُلاتِتُون وُ عِربَتی بِمَنِه سی دِیَرُون. خین تُون پا خُتُونِ سَکُو نَگُوین نَونِستیم. تُفَنگا وِ دُو طِرَف وَیدِن وِ غُرُمْبِشْتْ. صدا تیر اِیخَورد مین گَئر وُ بَردا؛ کَمُونِه اِی کِی و صداس عَوَض ایبی. چَن نُفَر وِ دُو طِرَف تیر خَوردِن وُ زَئم وَرداشتن. پیایَل کُهگِلوی کِه دیدن پاچرا تاریکه وُ سُمْبِه پُر زُوره، زُورسُونْ وِ اِی مال نی رَسِه. گَسیَلِ هِشْتِن، پِشخ وُ پِرَه اَویدنیَکِ یَکی وِ شُتِزیری جُورِ تازی نادن وِ دَو. زَنگَل، کِل زَیدن و شادی کِردِن. پیایَلِ مال گالِه زَیدِن، نِهِیو دادن و نهادن و دینداسُون، سیَلِ هُشْکُو کِردِن وِ دینسُون. وا هَر تَحْلِخَواری کِه بی تَرِستِن چَن نفر وِ دَسپَتیِ تَریدهیَلِ بِگِرن. کَتاپُشتسُون بَستِن وِردِنسُون مال با اُونُو کِه تیر خَوردِه بیدن وُ زَحْموَرداشتِن بی، بُردِسُون پاسگاه تَئویل جاندارمِلی دادِنسُون.
پَرِیُون کُمَک کی وِ شُون. دَسِس کِه مُئکَم وِباپُشْتْ بَسِه بی واز کِی. پارچهای کِه دُهُون و تیاسِه بَسِه بیدِن گُشی. شُون، پِرَکِسْ رَهدِه بی دُنگ نیدا فقد اِینِیَشْتْ. زیر چِلِس گِری وِیردِس مال. یَه زینَهاِی اَنگُشْتَر طلاسِه وَند مین یَه پالِه اَو دا شُون خَورد. اَمداد رَسُونونِ مالِ زُوالی وَختی رَسیدن دیدِن کار وِ خَیر گُدشْتِه وُ غارتِ وَرگَرْنیدِنِه. کُمَک کِردن گَلِه وَرگَشت مین قاش. یَه تیشترِ تیری وِیردِن، پیایی یَه چَقُونی گِری بی وِ گَم، تیشترِ ری وِ قِلْبِه دِراز کِی وُ گُو کُر یَه کَم اَو بُکُنین وِ دُهُون اِی زَوون بَسِه. خینرِوِشْتْ کِردِن. تَش زَیدِن وِ هیمهها وُ چُوی ناشتا دادن پیایل. کَمی خَش دماغی کِردِن، گالِه زَیدن، رَه وَستِن رَهدِن مال خُوسُون.چَو وَست کِه مال فُلُونی رَه وِ تَریده بَست و نَشْتْ مالِسِه غارت بِکُنِنْ.
اُو روز، هَنی سایه نِسَه نَوَرچیسته بی و روشنایی اَفتَو، بَرفْتَونِ طلایی کِی بی کِه سَر وُ کُلَه چَنتا جاندار سُوار و دُو سِه تا سرباز پیاده وِ جِلَوسُون مین یَه کِفتی زَیدِن دَر. گَفتر مال دِربینوَند وُ گُو جُونِ خُوم ای جاندارا گِمون کُنم وَیدِنِه سی نِظَرْبِگِری؛ کُر وِرِستین دَور هَمی سُک وُ سیلایَل بِگُرُسین تا شَئرسُونِ رَد بِکُنُم. جاندارا نِهِنگ مال کِه اَویدن پیا دُوکارهای رَه جِلَوسُون وُ گُو گَویل خُوش اُوَیدین. بِفَرمایی یَه چُوی ناشتا وُ ضَئف قَیلونی مَیل کُنین وِ رَه دیر تشتیف اُویردین قَدَمتُون سَر تیه مُون. چابِونسُون وا زین وُ بَلْگْ بَستِن جِلَو مال تا بِچَرن. چَنتا تی نِمِد وَندِن نِهِنگ چالِه. چُوی دادن سُون و دیکِ داسُون غارت وُ تَریدنِه وا اَوْ وُ تَوْ سیسُون تَئریف کِردِن. پیایی پُرسسُون کی گُو جناوِ رئیس پاسگا چه خیرتُونه کِه گُدارِ غَریو کِردین پاتون و جاتون مین تیهمون. اُو کِه درجههاس ری شُونس بیدِن گُو ” ما آمدیم سرباز بِگیری، جوانانی کِه باید به این مملکت خدمت بِکنند بفرستیم آموزش نظامی بعد از این مرز و بُوم نگهبانی بدهند.”
پیا گُود: جناوعالی گُل فرماشت کُنی. جَغَلِیَل اِیما وَختی مال وَی گَرمِسیر رَهدِن دَور شَئرا کار کُنی. بینی غیرزا چنتا تاته دالو کسی وِ مال نی.
بَشخِ سِیُم
قُشُوْنْ کَشیِ شَو شُرُو اَوی. رُسْخارِس پُر وِ گَرْتِ مَه بی. جِلَودارْ اِی قُشُونْ مَه اَویدِهبی کِه سَرسُوارونِه سُوارِ اَسْبِسْ، پُشْتِ تُلِ اَور سَنگَر گِری. اِی شَو چُنُو زُلال بی کِه مینْ تیه همه اِنسْ وُ جِنْدِی دِرْ اِیخَهْ وُ دیار بی. مَه، گِرْ زَی وُ ماتِس بُرد، مینِ نیمدَری شَو آه سَردی کَشی وُ یَه تُک خَرسْ کُنجْ تییَس تُکِسْتْ شَونَمی اَوی یَه دَمُون مِهْمُونِ هَمِهِ گُلا وُ سَوزینههای بُهاری بی چینْکِه اَفْتَوِ سُوْرْمُورِهِ دَمِ صُو تاکِه تیه اِیگُشی، وِ تِشنَهی اِیگُوی هُوشَوی کِردِه، شَونمانِه اِ وَرَوْسْنی. تِیخِ اَفَتَوِ دَمِ صُو، شَونِه اِشْکَنْدْ. وِ دیْرْ خینِ شَونِ مِن طَشْتِ آسِمُون رِیدِ بی. سَرتَوِهِ شَوْ پُر وِ حَمیرِ نُور اَوی چُنُو بی کِه اِیگُودی سُرفِهِ شَو وِ نُون پَتی اَویده. آسِمُونْ، کینه تُوز نَبی وُ غَمی وِ شَو وِ دِلْ نداشْتْ، تیغِشْتِ اَفْتَو وِ نُکِ کُهِی وِ دیر اِیوَی بالا. کاکاوَنْگِی سَر کُنارآزادِ کِل بُهُونْ شُرو کِی وِ سَر وُ صِدا کِرْدَن؛ بِنْگِشْتُون دَور وُلاسْ، وا جیک وُ جیک، مالِ خَوردار کرده بیدن وُ هَرکِی وِ مینِ ائ مال وِ شَوِ گُدَشْتِه تَی گَلِه بی یا کاری دی داشت کِه شَو نَتَرِسْت بِخَوسِه وُ اُو مُجالْ چُرْتْ اِیزَی، اِیپِیرسْتْ بالا. دالوی کِه وِ مال بی سی بَچیَلْ گُود “دا رُودم اِی بِنْگِشتا اِیان دَور کاکاوَنگْ اِیگُون مُونِه بِخُور، ککاوَنگ هَم هَر روز دُوتا وِسُون بیشتر نیخُوره کِه هَمْیُو رُوزیسِه” خیالْ کُنی بین بِنگِشتا مُسابِقِه هِد سی خَوردنسُون. گاه وَختا هَم کِه مار اِیخُو بِره مین چالْسُون، هَمیطَوری سَرصدا کُنِنْ تا مارِ فُراری بِدِن. وَلی هَمه صُوا هَمیطَور سَر وُ صِدا کُنِنْ کِه گُوشْ آدمی دِوِنْگْشْتْ کُنِه. بُونْدِیَل دی هَم دَمِ صُو سَر صِدا کُنِنْ اما نَه جُورِ بِنْگِشْتُون.
صُوِ زی بالْ چالِه پُر تَشی وِ هیمِه بَلیط وُ بام، کِتِری ریسْ قُلقُل اِی کِی، تَرِکی بهار، هُوا کَمی اُستِخُوْنِ تَکُوْنْ اِیدا. تَی نِمِدی وَنْدِنْ بی زیر پا ایما کِه مِئْمُونِ مال بیدیم وُ صاوْ حُونِه اُو بالْ چالِه سَرِ جُلِ خَری نِشَسِه بی، مَیلْ تُون نَکَشا، قُوْریِ چینیِ اسبید وا گُلا هیرد اَویِ، کِزکِزی کِه اِیکِی و چُوی مینس اِیخواست دَم بِکَشِه، َعَرطِ اِی چُوی اِیمالْ اُو مالْ اِی رَه وِ تَئری بی دِل کَندن وِس سَخت بی. نُونِ گَرم تیری، کِه کَیوِنُو اُو تِرَفتَر اِیپُودْ، بُوسْ هَمه نِه وا اِشتها اِی ویرد ماستِ میش وا یَه سَر کَرِه مین یَه مَجْمِه مِرسی که دَوروُلاس اِیگُودی هُو کِه نِشَسِه وِ نَمِ دِل راسِسْ کِردِه، هَی چارپَنجه نُخُونا دَسِسْ نادِه وُ وَرداشْتِه نادِسَون اُو طِرَفتَر همه یَه اَندازِه بیدِن.
شَوْنَم وَرْچیِستِ بی، بَرگَلُون، دَرِ کُلَه بَرهنِه وَرداشت. بیگْ وُ بَرگَلِ سَوا کِه مین کُلَه عاجِز اَویدِه بیدن با یَک نادن وِ دَو وُ زَیدِن دَر، صدا لِرِشْتْسُون دِلِ کُه نِه تَکُون اِیدا، کَمی کِه وِ دَونِسْنِن آرُم گِریدِن. جَغَلِهِ بَرگَلُون، پا تُلِی کِه عَلَفاس تازه بیدن هِشت چَردِن وُ خُس هَم بَردی وَرداشْتْ زیرس تَشتَشاکی بی، گِریدِس رَه اُو طِرَفتَر، بَردِ تَختی وَرداشت، زیرِس گَود کِی، با چُو هُلُفتهاِی تَشتَشاکِ زیر بَرد مین چَلی ناد؛ چُوِ باریکی وِ اَندازِه چارپنجه کِه وِ یَک دِسْنیدِه بُوی زَی دَیاقِس و رَه دیرتر واستا تا یَه بِنگِشْتْ بِره بِه اُفْتِه مین تَلِه. طُولِی نَکَشی کِه بَرد پُورِسْتْ؛ جَغَلِه گُود “بَوُوم خدا دام کَئخُدا” نا وِ دَو وُ دَس کِی زیر بَرد یَه بِنگِشْتْ گِرید. واستا سَرپا وُ گُو ” خُدا جُونی وِ تُو دا فِرمونی وِ مُو ” سَر بِنْگِشتِه کند، یَه دُو سِه تُک خین وِس تُک کِی، چنْتا پَر هَم وِس باد بُرد اُو طِرفْتَر وَند ری زِمین.
اَفْتَو اِیقَدْ وَی بی بالا کِه سایِهها کُوْچیر اَویدِه بیدِنْ، یَه دَستِه کُلُنگ، بالاسَر جَغَلِه بَرْگِلُون وِ رِقات وِ طِرَف اَیلاقْ اِیرَهدِن. وا دیدَن اُونُو گُود” کُلِنگا خَچه خَچه “؛ اِیگُودی پِرِندیَل وِ اُو رُه صداسِ اَشْنیدِن وُ شِلْکِ یَه هَشْتْ وِ خُوْ گِرِدِن وُ بالْ هُوا اِیرَهدن. جَغَلِه داشْتْ دینِ رَهدَنِ کُلُنگَل اِینیشَتْ کِه پیایی کُلَهْ نِه کَند بی وُ پُشْتِ مال جَغَلِه بَرگِلُونِ صدا کِی وُ کُلَه نِه هَی اِیبُرد بالا اِیوِیرد لَم وُ اِیگُو “اَی کُر بَرگَلِ بیار؛ الانْ گَلِه اِیا مین مالْ سی دُودَنْ”.
گَلِه کِه خُوْ چَردِه بی وا گُوَنا پُر شیر وَی مین دُون. شُون وُ پَرِیُون تُربِه وُ کاردینِ کالِ نانه بال قاش وُ رَهدِن نُون بِخُورن. کَیونُو سِیَلِ گَلَنِه وا ” کُچکُچو ” گودن صِدا کی، کَمی نُون کُول وُ حُشْکْ رِی جِلَوْسُون وُ مین کَلِ اَوْسُون هَم اَو رید تا بِخُورِن. سِیَل خَورْدِن وُ پُوزنادِن ری دَسا وُ خَوسیدِن. زِنگَلِ مال کِه دَسْسُون بیکار بی، رُوندِن کُماچ وُ تاسِ مِرسی و رَهدِن سُراغِ دُودَنِ گَلِهِ میش وُ بُز تا شیر بِدُوشِن. بهارِ نیمِه مَسْتْ وِ خُوی خُوسِه نِشُون دادِ بی. شیر وُ دُو فَت وُ فِراوون بی. مَشْکِ دُو گَلِ ملار اِی رَه وُ اِیوَی. حاصِل زَمَتِ مَردُم گُل دادِه بی وُ خُشال بیدِن کِه وا اِی بهارِ اَودار، روزِگار خُوی وِ رَه ایا.
” بَشْخِ ۳ قسمت دیم ”
آسِمُون کِه اِیگارکُنی شاهیه مین صَنْدیقِ پُر طِلا و جُواهِر زندونی اَویده، قَشْنْگتَر وِ دَمِصُوِی هِد کِه بِخُو پَسِ کُهی سَر دِراره. مَه کِه هِچی جُورِسْ قَشَنْگْ نَبی، میا شلالِس تا مینِ اَوِ رُو اِیرَسی، لحافِ سُرُپی رَنْگِس ری همهچی کَشیده بی. شَو، خُوشْتَر وِ گُلِسْتُونِ پُر گُل وُ لَئلِه بی کِه خاکِسْ زئر گُل وُ سَوزِه دیار نَبی. شَو کِه چی دا مِهرَوونی، اَفتوِ فُضُولِ پُشتِ سَر خُوس قام کی بی تا بَووس نَزَنِسْ، یَه دَفِ فیچِسْتْ. هرچی اِی نا وِ دین اَفتو تا وِس بِرَسه، هُو گُمْبَک اِی زَی اِیرَه اُو طِرَفْتَر وِ پَنَه کُهی جِسْتْ مین جَدِه مُسْتَقیمِ آسِمُونْ، وِ گاز اِیرَهْ سَر بُلَندی تا همه جانِه بِهتَر بِوینِه؛ وَختی وَی بالا، گُلْ وِ گُلِسْ شُکُفْتِه اَوی. سَرِ کَیْفْ مِنِ بازارِ رُوز قَدَمیزَی، وا هَر قَدَمی کِه اِیوَرداشْتْ بِرْچِشْتِسْ اِیرَصْقِسْتْ. چُنُو فیس اِیکِی وُ سَرِ بالا گِرِدِه بی، سینه دادِه بی جِلَو، لَوخَندیه اِیزَی، اِیگُوْدِی هَمی حَلا وِ خارِجِه تَشْتیف اِوِردِه بی.
مُرغِی دَم حُونِه باروَنْدْ بی وُ پیتیه اِیکی. دالُوِ حُونِه گُود: ” قَدیمُون چی نَگُودِه نَوَرْدادِنِه؛ مُرغْ کِه پیتِه کُنِه، خاکْ وِ سَر خُوسْ کُنِه. “اَما وَختی مُرغْ در حُوْنِه پِیتِه کُنِه، حُکْمَن مِهمُون گِرِمُونْ. هَمی اَمْرُو کِه چُوی خَوردُم چنتا بَلْگْ چُوی ری استکام مَنده بی. وِ صُو تا حلا هَم یَه تالْ وِ میام تار اِیبُو. یَکی دی گُو وِ صُو تا حَلا تیم چی پِرپِرُوکی پِرْ زَنه. حَرفْ دالُو تَمُمْ نَوابی کِه یَه سُواری غَریْوِه، وا سَرلَباسِ شهری مین کِفْتْ زیر مال زَی صَئْرا. بِرَسْمَرَسِ مال، سِیَل پاسْ کِردن وُ نادِن وِ دَو طِرفِ سُوار تا نِهِنْگِ مالْ وِلْکُوْن نَبیدِن. پیایی وِ حُونِه زَی دَرْ نِهیوی وِ سیل دا تا دَس وِ سَرِ سُوار وَرْدارِن. سُوار یَه راسْتْ رَه دَرْ حُونِه گَفْتَرِ مال؛ پیایی وِ بُهُون زَی دَر، دَهَنِه اَسْبِ مِهمونِ گِری وُ گُو:” گَگُوم خُوش اُوَیدی قَدَمِتْ سَر تِیَمونْ، بِفَرما بِدِرَوْ. سُوار پیادِه اَوْی، یَه کیفِ دَلُوِی مین تَرْکْبَندیسْ بی دِرِرْدِس. دَهَنِه اَسبِ کَندِن وُ اَوسارِسْ دادِنْ دَس یَه جَغَلَهای گُودن اَول زینسْ وَردار عَرقگیرِ بیل کَمِی دِرِسْ بِدِه تا عَرَقِسْ حُشْکْ اَوِه دینْدا بُوَر بُوَنْدِس یَه مُسْتْ عَلَف بِنِه پیشِسْ بِخُوره. مِهْمُون کِه نَونِسْتْن بَلْگْ چِه دِرَهدی هِد، وِ دینِ چِه کاری وَیدِه، تارُفِس کِردِن بُردِنس مین بُهُون یَه پُتُوی وَنْدِن ری قالی، دُوتا بالِشْتْ نادِن زیر پَهلیسْ، چُوی آمادِه کردِن. مِهْمُون عاینکا ری تیاسِ وَرداشْتْ، خُوسِه جَموُجُور و مَئْرِفی کِی وُ گُود : ” من مامور دولت هستم، از اداره ثبت احوال خدمت رسیدم تا برای کسانی که شناسنامه ندارند، شناسنامه صادر کنم.” گَفتر مال گُود گَگُوم خیلی خُوشْ اُوَیدی. اِیچُو غَیرزا بَچْیَل باقی سِجْلْتْ دارن. حلا یَه جَغَلهای فِرِشْنُم دَم حُونِهیَل تا بیان سی بَچیَلسُون سِجلت بِگِرِن. طولی نَکَشی چَنتا زینِه دَسْ بَچْیَل سُونْ گِریدن وَیْدِن تَی مأمُور دَولَت. پیا مأمور یَه دَفْتَرِ دَلُوی نا جِلَوِس. قَلَم خُودنویسِ وِ سَر جَیو دَروِیرد، وُ یَکی یَکی زِینگل اِیویدِن اِینِشَسِن جلو پیا وُ نُوم بَچۀیَلسُون گُودن. پیا پُرسی ” چند سالشان است و کی متولد شدند، نام خانوادگیشان چیست؟” زِنگَل وِ یَکی دیه نیشْتِن وُ جُواوِ پیانه دادن.
هَنی مأمور اَوَلی نَرَهدِ بی کِه یَکی دی سَرسُوارونه وِ زیر مال وَی بالا. باز یُو سِیَل بیدن کِه رَهدِن جلَوِس.وَی مال. یُونِه اِیاَشنیدن. حُونِه بَووس مین هَمُو بُنِه هُو بی کِه باغ داشتن. چَنْوُلا دی وَی بی مال. مأمور” مالاریا” ، جَغَلِه خُوی بی. خوس، یَکی یَکی دَم حُونِه ها اِیرَه، واسُون چاقْسَلامتی اِیکِی. کارتاسُون امضا اِیکِی وُ چنتا حَب وِسُون اِیدا. یَه سیزَنی اِیزَی نُک نُوخُونسُون وُ یَه تُک وِ خینسُون اِیزَی قَد یَه شیشهای و اینادِس مین یَه جَعوِه چُوی، شمارسون وِ رقات قَد یَه قاغَذی اینِوِشت. خیلی آدمِ مهروونی بی. پُرسِ جُو حال هَمه نِه اِیکِی. پُرسِ تَو وُ لَرْزْسُون هِم اِیکِی. وَقتی خُواسْ بِرِه خدافِظی کی وُ گُود ویرتُون وا سلامتی خُوتُون بُو. وَختی وِ سلامتی وِ اَیلاقْ وَرگَشتین؛ خِذْمَت تُون رَسُم.
چْرایِ رُوزْ سُود وُ فِلیتَس تَه اِیکشی، وِ دیر اِیبِلْیوِسْتْ. پَسین، نِسَه وُ بَرَفْتَو جاسُون عَوَض اَوی، سایه، جُورِ دالُوی کِه پاس درد بِکُنِنْ، هُونِه هَی اِی کَشی. سا چیا، هَی دراز وُ درازتر اِی بی، حَیونْگَل کِه خُو چَردِن بی وُ سئر اَویده بیدِن ری وِ مال اُوَیدِن وُ جاگِر اَویدن. قاصِد مالِ زُوالِه کِه گَفْتَرِ مالْسُون فِرِشنادِس بی و سَئدی سِفارِشْتْ اِویردِه بی سی ای مال، کِه سی تَنگ تَفاق وُ دُزْ دُزْبُورد خُوه دُو مال دیر نِهِنگ یَک بُویْمْ وُ نِهِنْگِ یَک حَرْکَت بِکُنیم سی اَیلاق، کَی صُلا مَصلَت دُونین کِه دَس وِ بار بِزَنیم. گَفْتَرِ اِی مال گود؛ سلام بِرَسُون وُ وِ قَولِ مُو بِگُو اِیما پَینشَمْبِد دَس وِ بار زَنیم وُ اِریم لاپَهْنْ بار وَنیم. اُوچُو اَو عَلَفِسْ خُوِه. یَه دُو رُو مَئنیم وُ زُوچُو اِریم بالْ شَط مالمیر تا وِ شهر بِریم سی گِردواری خَریدْ پَرْیْدْ بِکُنیم.
بَئدِ ظُئرچارشمْبِد، هُوا خیلی خِشِن بی. یَه مُرغی کِه وَرخَونیدِه بیدِن، وریسا بالانِ زَی یَک و جُورِ خُرُوسی بُنْگِ بی مَوقِه گُو.
دالوی گُو وُووی یُو ناشادی گِریدِسِه کِه مین ای چاست ظئر بُونگ اِگُو. کُر وِری لِنِگِسْ بِگِر، سَرِسْ بِوُر وِرِسْ بِدِ جِلَو سِیَل بِخُورِنِسْ.
خیالای گُدَشْتِه چی دالْ خَوبین دَور سَرُم دِرْ اِیخَوَردْ.
سائَت وَرگَشْتْ اما سنگین بی؛ تا هُوا رُوْشِن بی واسْ کِی کارا صُوسُون بِکُنِنْ تا مأتَل نَوِن. بُهُونا مالِ کَنْدِنْ جَمْسُون کِرْدِن، جُلْبَنْدا جَموُجیلْ اَویدِن. تَک وُ تالُونانِه بَسْتِنْ تا مال، سَرِ وَخت دَس وِ بار بِزَنِه. اَفْتَو کِه رَنْگِس سُورِ خینالی بی دَرِسْتْ اِیگُودی یَه چی مین پُوزِسْ گِریده. تُنْد شَو اَوی. تاریکِ تاریک. اَرْ دَس اِیکِردی زیر تیتْ جائی نِه نِی دیدی. کُوایِ سَر وِ هُوا کِه وِ آسِمُونْ اِینِیَشْتِنْ هَم اِیگُودی عزیزسُون مُرده تُند جُوه سیا وَر کِردِن وُ هَرچی داشتن پارچه سیاهی کَشیدن ریسُون. شَو مِنِ شَو اِیپِیتِسْتْ وُ چی مُرْده اِی کِه چَن رُو مین اَو مَندِه بُو با کِردِه بی؛ اِیگُودی غُولینِه سَر بُریدیه مین اِیشَو. اَلْصَن شَو نَگُو دیر زِ گُوشِتْ بِگُو دِیْوِ سیا کِه رُستَمِ رُوزِ وَندِه مین کُم خُوْسْ. هیشْ خَوَری وِ مَه وُ آسْتارِهیَل نَبی. اِیگُودی حُوشِه اَنگیرا شَوْنِه یَکییُکی تِریکاسِه پُوینیدیه وِ مُرْکَپْ سیا وِسُون تُکِسْتِ ری زِمین. غیرزا صدا ککاونگی، هیش بُونگی وِ گوشْ نیرَسی. سِیَل هَم وِ تَرس بُلغُور اِیکَشیدِنْ. تَهدِه بَدبَختی وَی وِ تَکُون. دَشْمِنْتُون رُوز چینونِه وِ تیه نَبینه. صُوِ زی، مالا هَنی خَو بیار بیدِن، صِدا کیکِشت وِ مال زُوالی بُلَند اَوی. کُه وُ دَرِه نَرِه وا صداسُونْ وَی بی وِ تَکُون وُ وِ دَرْدْ اِینالِسْتْ. گُوسیل لِرنیدن. مِرگل کُلَه کَندِه واسَر اِیزَیدن.
زِنْگَلِ اِیمالِ زیالی کُلَوی سَر کِردِن؛ چادُرا سیانِه وَرْبَسْتِن کُول وُ ری نادِن ری وِ مالی کِه دَس زَیدِه بیدِن وِ ری. بِرَسْمَرَس وِ مال وُوُی وُوُی کُنُون ریانِه کَندِن و تُرْنِههانِه وِ زیر بَند کُلَویا دَروِیرْدِن؛ چنگ اِیزَیدن مینْ ری وُ می. کِل بُهونْ کِه رَسیدِن، چنتا زینِه وَیدن جِلَوْسُون وُوی وُوی کُنُون جُواوْسُون دادن. همه با یَک رَهدِن کِل جَوونی کِه وِ چارچُو بَسِه بی و ری و قِلْبِه نهاده بی، اِیگار کِردی وِ خَوی پُر غَم، وِ ای دنیا رَهدِ سی اُو دنیا شْرُو کِردن وِ سْرُو خُوندن وُ لیکْنیدن. یَه زینه کِئْرِهای کِه صداس دِلِ بَردِ اَو اِیکی، گاگِریوا اَوداری اِیخُوند:
گَو وِری وِ مالِمُون رَمه بِکُن بار
دَدُیَل تَئدِه وِ کُول گَگُون تُفْنگْدار
گَو وِری وِ مالِمُون اَسْبِت بِکِن زین
دَدونِت تَئدِه وِ کُول گَگُون تُفْنگْچی
اُسُو کِه جَنگی بِوَسْت سَرپیرِ پِلَنگی
کُجه رَه گَگُویِ خُوم اُو شیرِ جَنگی
بیلینُم تا بِخُورم گُرگِ سیاهی
مُو زِ خُوم داشته بیدم یَه بُر پیاهی
دَردیه سَرِ دِلُم چَن کُه مناره
داغِ گَگُو اِیکُنِه دل پَنجِه پاره
وا هَر نیمبَیتی زِنْگَلِ دی اُو نیمبیتِ واباس اِیخُوندِن وُ جَواوِسْ اِیدادِن. اِی بیتا کِه وِ سُوزِ دِلْ خُوْنِنْ اِیگُوی نامِهای هِدِن کِه باد وا اُونُونِه وِ گُوشِ عَزیزْ سُونِ بِرَسُونِه
پیایل هَم بَئْدِ وا سَر زَیدن وُ بَنگ وُ بَوو کِردَن، وَسِن بی وِ هَول وُ وِلا. هَرکِی دیندا یَه کاری اِی ره وا هیاری یک. هرکه دَرف وُ دُورف، قالی، وسیله چویخُوری داشت جم کردِن تا وِ مِهمونگَلی کِه سی سرسلامتیدادن اِیویدن خِذمَتْ بِکُنِنْ.
یَه جَغَلَهای سُوار کِردِن فِرِشنادن دینِ میشکال تا وا دُهُلکُو بیان سازِ چَپْ بِزَنِنْ. صدا کَرنا کِه پَشخ اَوی مالا دی خَوردار اَویدن و دَسِهدَسِه اُویدِن سی کُمک. مایونِ جَوُنی کِه مُرده بی اِوِیردِن، یال وُ دیمِسْ کُوتا کِردِن. سَرتاپاس پارچه سیا دِر دادن؛ یَه کُتَلِی وارازْنیدِن. اَوسارس دادن دَس یَکی فامیلا وُ دِرِس اِیدا.
دا، زینه وِ دَدُویَل پیا پَلانِه بُریدن. گَویَلِسْ هَر کی رَسی هُلا دَور مال وُ کِلْچالِه نِه اِیکِی مین سَر. لَواسا مَیلِسی مَیتِ سَر یَه قالی وارازنیدن؛ سیلاتی رَه وَس کِه دِلِ گُرگِ کُه هَم اَو ایبی.
چَو مُرْدَن کِه پَشْخْ اَوی، فَک وُ فامیل، غَریوه وُ آشنا کِه اُو دیر و نِهنگا بیدن؛ سَرباره فرشنادن وُ دَسْتِهدَسْتِه وَیدِن سَرسلامتی دادن. بَنگ وُ بَووی وِ رَه وَست. یَه چی مُو اِگُوم یَه چی تُو اَشنی. چی چینو کم آدم بینه. یَکی وِ مِهمُونگل گُو گَویَل اِی پیا خُو دُوش خُوم دیدِمِسْ دِرْسْتْ دِروا بی وایک دَستَمِنا کِردیم، هیش عیو وِ ایراتی نداشت وُ نَگُو هیجامْ دَرد کُنِه. جُواوِسْ دادِن؛ وُلا حالِسْ خُو بی. نِشَسِه بی بال چاله یَه دَفه دَرگَشْتْ دیر زِ گُوشِتْ اِیگُودی هَفتاد سال جُون مین قالِوِسْ نَبی.
سَر هَفْتِه مال بار کی. رَه لاپَهْنْ بار وَند. وارْگهیَل دُووارتِه جُون گِریدن. زِندهی اَمونتی وِ جَریان وَسْتْ وُ هَر وارگِه مِهْمُونینه سَر جاس رَه دا وُ شایت تا شَش ما دیه که پُهیز ایا؛ به غیرزا تُوره وِ روا، یا مار وُ گَجدیم مهمونی وِ تیه خُوس نَبینه. دَرِه نَرِهیَل پُر وِ بی صدائی بیدِن. اِیگار اِیکِردی همه چیا زِ ویر کُه کَمر رَهدِه. حتا مُرغُونِ مال هَم اِیگُودی بالسُون اِشکَسْتِه؛ یَواش اِیرَهدِن وُ اِیوَیدِن. صدا خُروس مین تَنگ نیپیتِسْتْ وُ زِ اِیمال تا اُو مالْ نیرَه. باد یَواش پا اِیوَرداشت. دُودَرِ صُو ریسْ نَبی خُوسِه آرا مارا کُنِه وا ری زَردی یَواش پاوَرچین پاورچین اِیرَه طَوری کِه مال خَوردار نَوِه. رَهْ وُ جَدِه هَم صْدا سُمبِ حَیوُنْگَلِ مین کُم خُوس دِر اِیدا تا تَرقتُرُوق نَکُنِنْ. سَگی کیه گَرْ اَویده بی خُوسِه لْیس اِیزَی وُ وا تیا کُور مِنْجِسْ وِ آسِمُونْ اِی نْیَشْتْ؛ شایت وِ روزگار گِلِه داشت وُ وا زَوُنِه بی زَوونی وِ دَسِ کَسُونی کِه وا بَرد اِیزَیدِنِسْ یا نِهیوسْ اِیدادن شِکایتِ خُوسیه وِ کَوو پیر اِیکی. وا پا کمجُونِس خُوسِه اِیرِکِنی. زُوزِه بی دُونگی اِیکشی؛ مُو خُو سَر نیدِریرْدُم چِه اِیگُو اما اِیگار کُنی، جَوونیاس ویرسْ اِیان. اُسُو کِه تَک وُ دَو اِیکی وُ بِرَو بیایی داشت. کَس زَئلِه نیکِی نِهْنْگِس رَد اَوِه. گِلِهمَندیه خُوسه وِ زُونِ خُوس وِ روزگار اِیگُود.
دُو سِه رُو کِه گُدَشْتْ؛ پیایَل جَم اَویدن وُ گُودن گَویَل؛ هَرچی دِل هَمَمُون کَواوه وُ سی اِی گَگُو مُون اَو اَوی؛ اما یُو رَسمِ روزگاره. شُتُری هِد کِه دَم حُونِه هَمه خَوسِه. وا بِسُوسیم وُ بِساسیم. دَسْتِ رُوزِگار سَنگینِه و گاوَختا بی رَحم اِبُو. وا ویرتُون وا بَچْیَل گَگُومُون بُو. هَرکس هَر کُمَکِی وِ دَسِسْ اِیا کوتائی نَکُنِه تا اِی بَچِیَل یَواشْیَواشْ ویرسُون بِره وُ گَئْپْ اَوِن.
دا، ای مارُو وُ غَمخوارِ همه؛ کِه غیرزا خَرس کِه همسا دیوار وِ دیوارِ تیس هِد، غَمخواری نداره. خَرسا سُون اِگُوی مین تیه نادِن اَمُونت . هَرسا بِخون وِ آسونی تَحویل گِرِن. خیال کُنی وا غَم وُ غُرصِه، مَحَبَت وِ خُوسُون وُ دِیَرُون یاد اِدِن. مُدام غَم وِ کُولِس بَسته هِد. دایَل، غَمانِ مِن دِل خُوسُون کَشِن وُ شادیانه وا بَقیِه بَهر کُنِنْ.
دایِ کُر مُردِه دَردِ دِلاس سَرمَل کِردِه بی؛ نَتَرِست خُوسِه جِلَو هُوال هُمچَشم واداره. پُشت تَلواره نِشَسْتِه بی وُ یَواشیَواش خَرسْ اِی رِی وُ مین دِل خُوسْ اِی پِرچِسْت وُ سی دلِ درددارِ خُوس جُور خَرسایِ بیدُنْگِس اِیخُوند:
زِ بالا اِنَی اِیا شالِس دُو شالْ بی
وِ هَمه کُچِیرتره رَئیس مالْ بی
مُو وِ چی کَمُوتَری تیر خَه وِ بالُم
بیلینُم سا کمری تا خُو بِنالُم
دالوی وِ اُو پَر مال پاوَرداشت وَی نِشَسْ تی دالوِ کُر مُرده وُ وِس گُو بُتی تُو خُو سَرد وُ گَرم دنیانه زیاد کشیدی ویرِته چِه جَوونا خُوخُوی وِ اِیما چَکِسْتِن.تَهدِه دنیا گاه تا وَختا وِ بَدبَختی تَکون خُوره گاه وختا هَم وِ شادی وُ خُوی. وِ قَدیمْ گُودِنِه ” اَر غَم دی داشت، کِر وُ دی دنیانْ اِیوَرداشت.” اَلْصَن طَوری بی که مَه وُ اَفتَو وَر دی غَم وُ غُرصِه دیار نبی. دَدیم غَم غَم اِیاره. تا کی اِیخُوی آهنالِه بِکُنی، هَرچند سَختِه اما وا نهیوِ دِلِت بِدی تا تَرِسْتِه بُوی ای بارِ غَمِ تَئَمُل بِکُنی. بِنَرْ بَچِیَلِ کُرِت نِیَرْنْ مین ریت وُ نارائت ای بُون. وِری یَه کَم اَو بِزَن مین ریت. گِریوه سی رُو اُو مَئْرُوم هَم خُو نی؛ مین قَور هَم آزُرْدِه اِی بُو. بِنی مِرْگَل وَیدِنه شَور وُ مَوْشِرَت کُنِن. مال اِخُو بار بِکُنِه بِره سی ایلاق؛ رَه یَه رُو وُ دُو رُو نی. بیس تا سی رُو وا مین رَهْ بُویم.
رَمز و رازِ رُوزگارِ بی قَیت وُ دَرد، وا ای فُراقی وُ وِلِنْگْ وازی؛ سی خُوس گَرده وُ کاری و کارِ هیشکَسْ نِدارِه. شَوگار اِیگُوی عَروسیه طلا وُ جَواهراتِس زَنه وِ لَباساس وُ خُوسِه وارازنِه. مَه، چی لَنْگَری، وِ رُه بِرچ اِیزَنِه وُ مین تیتُمرَهِ آسِمُونْ سی خُوس بارونِ مِهْرَوونی اِیریزِه. تَئدِهِ بَچه صُو تَکُون خَ وُ وِ خَوِ نازْ بیار اَوی. شَهرِ روز، دَرِ غَزینه خُوسِه گُشی. بادی مُلایُم، لَوخنْدْ وِ لَو وا سَرِ نُخُوناسْ گُلا وُ عَلَفانِ اِی اَوْشُوند. مال جَمْ وُ جُوْرْ اَوی وُ دَس زَی وِ بار تا یَه مَنْزِل دی رَه بِرِن و بار بُوَنِنْ. طُولی نَکَشی دیندا نها مال رَهْ وَسْتْ. گَلِه میش وُ بُزْ زیتری حَرکَت داده اَویدِن. وِ شُونْگَلْ گُوده بیدن مال مین شَط کِل قَلِه باروَنِه. اَفْتَو وِ سَر وُ کُولِ کُه مُنْگَشْتْ بالا وَیبی و چی میلی خَل بالا شَط واسادِه بی که مال مین جا وارگه کُهنه؛ تی کَل خَراوا تَوِستُونه باروَند.
دَور وُلا شَط وِ بَرکَتْ خاکِ سیاهی کِه داشت وُ اَو نَمی کِه بی؛ مرغِلُونِ سَوزِ یَه دَستِ خُوی داشت. جا تا جا، بُتِه گُلا غُفْ تَی یَک سَوز اَویدِه بیدن؛ ایگار کِردی پارچه نُوِ یَه دَستی پَهْنْ کِردیه کِه نَشْقْ وُ نِگاریس کِردِنِه. مال، ری دَستیرِ جِلَو دُونِسْتِن هَرکَس وا کُیِه بار بُوَنِه. وَختی هَمه جاگِر اَویدن؛ یَه جَغَلِه وا صدا بُلَند گُو:
هَی بَچِیَل؛ زَنینْ وِ دَر. بیاین بِریم وِ بازی. لِنگان بِنیم ترازی. هَرکِه نیا وِ بازی. سِویل بَوُوس درازی
جَغَلْیَل بُونگ یکی دی کردن تا بِرنْ چُوگُو بازی بِکُنِنْ. دو تا گُو کِه جِلَوتَر داشتِن وُ وا مِلِ گا راسْ کِردِه بیدن وا چنتا چُو وَرداشتِن؛ نادن وِ دَو رَهدِن مین یَه جا خَرمَنی کِه دیر زِ مال بی بازینه شِرُو بِکُنِنْ. دُو نِفَر کِه وِ بَقیه گَفْتَر بیدِن سی سَلار اِنتِخاو اَویدن. بَقیه هَم دوتا دوتا کِه کُرا یَک بیدِن ای رَهدِن اُو طِرفْتَر هَرکُو سُون یَه اِسمی سی خُوس اینا وُ ایوَرگَشتِن تی سلارون وُ یکی وِسُون ای گُو ” سَلار ایما شَری” یَکی وِ سَلارون ایگُو رَفیق ایما گَری. یکی وِ اُو دُو نفری که نُم سی خُوسُون نادِن بی مَثلنی ایگُودن کی ایخُو پِلَنگْ کی اِیخُو گُرگْ. بَئد کِه اِنتخاوا تَمُم اِی بی؛ یَه تَلِی راس اِیکِردِن. یَه بَرد کُچیر صافی ایجُسْتِن. یَه طِرَفِسْ تَئر ای کردِن؛ تَئر وُ حُشْک اِی کِردِن. دَو اِنتخاو ایبی تا کُو دَسته واستِه سَر تَل؛ کُو دَستِه هَوْگُون بِگِره بِرِه دیرتَر گُو بِگِره. اِینُو کِه نِهِنگتَر وِ تَل بیدن یکی یکی وِ نَوبَت ایرَهدِن گُونِه بُل ایدادن هُوا وُ وا چُو ایزَیدن زیرسْ. دَسْتِه اُو تِرَفی اِینادن وِ دَو طِرف گُو تا گُونِه بِگِرِن. هُو کِه وا چُو زیر گُو زَیده بی واسکی چُونه بِنه گِل وُ بِدَونِه سَر تَل وُ وِ غْیژْ بِنِه وِ دَو وَرگَردِه تی رَفیقاس.
اَورِ اِسبیدی وِ طِرَفِ اَفْتَودَرَوْ اِیوَی ری وِ بالا.کَمْکَمْ گَپ وُ گَفْتَر اَوی، ری آسِمُونن پُوُشُوند وُ هَی چَند پُشْتِه ایبی. مَردم خُو دُونِسْتِن اَورِ اسبید سُو وُ بُو نداره و بارونْ نی دَرْوَنِه. چی مُستافِری وِ رَه خُوس گُدْرْدِه، کارِس وا کارِ کسی نید.
مال قرار هدْ دُو رُو بِمَنِه مین واری کِه بارونده بیدن. پیایَل مال بَئدِ خَوردَن چُوی، سَر سُوارونه ری نادین وا شهر کِه تا مالا رَهِ دیری نَبی وُ قَشْنْگْ وا تیه دیده ایبی. اَر سُوارونه بِرهدی، یَه تُفکُنُون اِیرسیدی. حُونِوادِه هَرکِی سَفارشتی داشت وِ پیاس گُود کِه چه بِخِره. هَرکُو وی پیایَل رَه تَی دُکُوندارِ طِرَفْ حِساوِ خُوس تا آذُوقهای که سی یَه ما ایخواست بخره تا بئد شیر حُشْکْ کُنون دُکوندارون بیان ایلاق وُ طِلَو حساواسُونِ وَرْچینِنْ. وِ جا چیایی کِه فُرُوده بیدن؛ کشک، پشم، رُوغَن خُوش، بَره و بیگ وَردارن جا حساواسُون دُکُوندارون هَم هَمه چی داشتِن اِز شیرِ بِنْگِشْتْ تا جُونِ آدِمیزاد. خَریدای روز اول کِه تَمُم اَویدن بار سُون کِرْدِن وِ چاربُون وُ دیندا نِها یَک ری نادِن طِرَفِ مال. زِنگَل، دَس وِ کار اَویدن وِ سفارشانِ جَم وُ جُور کِردِن. کَم وُ کَرسیانه وَرچیدن وِ دل تا دُووارتِه وِ ویر مِرگَل بیارن کِه چه وِ قَلَم وَسْتِه. مینْ اِی بَین، چنتا مامِلِه گَر وا خَرْ وُ بار کِل مالا اِیوَیدن. کارویدنییَلی کِه داشتن بیشتر وِ کار زَنگَل اِیوَی. اِز دَشْگِه سیزَن بِگِر تا مُنجُق وُ اُلماسنُما، حنا وُ وَسْمِه و هزارُون کارویدنی دی. مَردُم دَسسُون پَتی بی وُ پیلْپلا کَم. ماملِه بیشتر آلِش دَگِشْتی بیدن. زِنگَل هَم چیایی کِه اِستَیدِن وِ جاسُون؛ خایه، تیلْ، مُرغ وُ خُروس، کَره و… ایدادِن. قَیمَت نادَن سَر چیا خَریدفُرُوش اَویدِه، دَسْ وُجدان مامِلِهگَر بی کِه چیا خُوسِه وا دِنْدونْگِردی، سِهلا پَینلا حِساوْ اِیکِی وُ چیایی کِه جا چیا خُوس اِیوَرداشت، اَرْزُونتَر حِساو اِیکِی تا سَر فُروش اینو هَم عایداتی گیرِسْ بیا.
شاهینِ کُمْپیرِ شَو بال گُشی؛ ایگُوی هزارتا دالُوِ بیدیندونْ وِ هیمه تَئر هُف کِردِنه وُ دی وَرقُمِسْتِه مین آسِمون. عَیسِ مَه وُ تَپِتیلونِس وا هرچی داشْتْ وُ نِداشْتْ وَستِه مین شَط. کَمُوتَرُونِ آسِمونْ اِی نامه رَسُونِ شَو، کِه گِرفگارِ چَهِ بی رَهِ آسِمون بیدِن؛ مین اَو بالبال ایزَیدِن. یَواشیَواش تَش و چرا مالا دَور وِلا شَط رُوشِن اَویدن وُ چی پِرپِرُوکی مین اَوِ شَط تیه واز کِردن. پَردِهِ خَو وَسْتْ؛ هِزارون آدَم وُ حَشَم تیاسُون نادِن ری یَک وُ آسیده خَوسیدِن تا دُوارْتِه رُوز وِ نَو وُ رُوزی وِ نَو شُرُو بیوِه. دَرِ شَو کِه بَسْتِه بی گُوشِسْتْ.
بَئدِ اَنجُمِ کارا، مِرْگَلِ مال سَر وُ کُلَه کِردِن وُ دُووارتِه رَوونِه قَلِه مالمیر اَویدِن سی خَرید پَریدایی کِه ویرسُون رَهدِه بی یا حُونِه سِفارشت تازه داده بیدِن. دُودَری هَف هَشْ سالِه وِ بِووس دَرخواست یَه جُفت کَوش سُؤر کِرده بی. بَوِه رِشْتَنی گِری قادِه پا دُوَر تا کَوْش اندازَس بِخِرِه.
دُوَر سَر سامُون غَلِهیَل دیندا چَن قافِلِه نا وِ دَو. قافِلهای گِری، نادِس سَر نُوخُون دَس راسِس و تیانِ بَسْ وُ گُود قافِلِه اَر بَبَم کَوش سؤر سیم خِره فِر. قافِلِه بال بال زَی وُ وِ نُکْ نُوخُون دُودَر فِر دا. اِیگار کردی دنیانِ وِ ای بَچه دادِنِه. نا وِ دَو تی داس وُ گُود دا دا قافِلِه فِر دا بَبَم حُکمَن کَوشْ سیم خِرِه.
… پَسین، مالْ وِ گَرمِسیر رَسی اَیلاق. وِ تَئر خاصی دَوْر وُ وَرِ یَک بار وَندن مین وارگِه قَدیمی کِه جا هَرکی زِ اَوَل مَئلوم بی تا گَلِه وُ چارپایل تَرِستِ بُون بَین سُون جا بِگرن وُ دَس دُز وُ دُزبُورد وِ سُونْ نَرَسِه. تا تاریکی نَگِرِسُون، هَر هُونهای هَولهَولی جاجِلی خُوسِه صاف کِی وُ بُهُونِسِ وا تَل وُ اِستیم وُ هَرِکِه سَر پا کِی. تَلوارِه جا هُور و هورجین وُ شاپُوشا وِ رُقات، جُل بَندانِ نادِن سَرِس وُ لَی کَشیدن ریس. تَک وُ تالُونی کِه بار خَر بی جاس مَئلُوم بی. چُل مَشکا وُ ظَرف وُ ظُرُوف هُمسا بیدن. بَئد کَرِه دُون وُ مَشَک دُو اِی رَئدن تَی سُون جاخُوش اِی کِردِن. پَسینِ ایلاق سَرد بی. بپچل هِیرد وُ تَلُو کِه ظاهِراً غَمی وِ دِلسُون نَبی، تا نَرِچِن، خُونِ جَم کِردن وُ دَستانِ بَین دُو رُون نادن تا گَرم اَون؛ بئزی وَختا دَستانِ اِیدَرویردن وُ نِهنگِ چیل اِی بُردِن هُف اِیکردن تا گَرمتر اَوِن. بُهُونی کِه اِیما مِئمونِس بیدیم، گرم بی، جُمتا بال چاله دِرَیدن بی وِ بازی، بلازِهِ تَش انگُستاس ری وِ بالا گریده بی وُ اِیشماردْسُون، گَه گُداری جُور اَنگُست میشکال، اِی رصقستِن. هیمه بَنی فِنگِه ایوَند و قُم دُندُول اِی کِی اما هیمهها دی ایسُودِن و دُنگ نیدادن. کَئخدا گاه وختا وا یه سیخ تشِ یَک اِیزَی وُ وِ یَک اِیوَندسُون تا دیر وِ یَک بِسُوسِن وُ دُنگ دَدِن. کِتِری سِه بال چاله بیدُنگ مین خُوس اِیپَسِستْ. دیِ اَوی، یَه لیل بالا اِیرَه گا تا گا وِ بالا رئدَن سَر پیچی اِیکی وُ اِیوَقُمبَرست مین بُهون تا خَرس آدَمیلی کِه دَورس نِشَسِه بیدن نَدَروِرد وِل کُنِ ماملِه نَبی. شَو چی دِیو تَنیره اِیکَشی، خِرس، مین تِلِه لالِ پُشتِ مال زیکِزاک اِیکی سی بچونِس اِیگودی یَه چی وِ زُمِس رَسه. مُو وِ بُهُون زَیدم دَر، دَس وِیردُم وِ پِیشِه، سَرمِ بالا گِریدُم تا آسِمونی اَویِ دیر زِ شَهرِ بِوینم وُ کَیفُور اَوُم. اِی گُودی، لَچَکِ شَو، یَکییَکی اُلْماسنماس تِکِستِنِ وِ مَینا بِنَوشِ آسِمُو، نُورِ مَه وا شَولار قِریس، قِرقِرِشا اِیکیَ مین مَرغِلُون شَو. طُولی نَکَشی لِوِرگی باد، تَنیره اِیکَشی وِ پُشتِ کُه اِیوَی؛ یَه دَفِه هَمه چی عَوض اَوی. مَه گَوه زَی. لِورگِ اَور، ری آسمونِ پوشی. بارونِ نرمِه ریزی تِویستِویس اِی زی وُ هوا تا دِلت بخُوسرد اَوی. وِ سَرما دِندونام سَر یَک نیواستادن؛ دی تَشِ چاله هم اَفاقه نیکِی. صحاو هونه وِریسا، پیشه بُهونِ دَرویرد و جِلَوبُهُونِ پُورنی تا مین هُونه گرمتر اَوه. صُوِ زِی وا سَرصدایِ وَسته مینِ مال بیار اَویدیم، بَرف دنیانِ اِسبید پُوش کرده بی. چُپچُپی وَست، اِیگودن پیا شکالچی کِه دُوش رَهدِ بی دینِ شکال برف گِریدس…
# خُرم سعیدی. شهریار، زمستان ۱۴۰۴
دانلود فایل 👇👇
تیته متال. ویرایش جدید
بدون نظر! اولین نفر باشید